<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X61n1169"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 1169 净土生无生论会集</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 1169 净土生无生论会集</title> <author>淸 达默集</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">61</idno>.<idno type="no">1169</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2023-05-19 19:48:42 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">净土生无生论会集</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00145"> <charName>CBETA CHARACTER CB00145</charName> <mapping cb:dec="983185" type="PUA">U+F0091</mapping> <mapping type="unicode">U+3779</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[少/兔]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02494"> <charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName> <mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping> <mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB04762"> <charName>CBETA CHARACTER CB04762</charName> <mapping cb:dec="987802" type="PUA">U+F129A</mapping> <mapping type="unicode">U+273D9</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>蜣</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[蜣-儿+(鬼-(白-日+田))]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05443"> <charName>CBETA CHARACTER CB05443</charName> <mapping cb:dec="988483" type="PUA">U+F1543</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7C04</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+(一/(尸@邑))]</value></charProp></char> <char xml:id="CB06078"> <charName>CBETA CHARACTER CB06078</charName> <mapping cb:dec="989118" type="PUA">U+F17BE</mapping> <mapping type="unicode">U+22E42</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>携</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[打-丁+嶲]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15030"> <charName>CBETA CHARACTER CB15030</charName> <mapping cb:dec="998070" type="PUA">U+F3AB6</mapping> <mapping type="unicode">U+2233F</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[田/廾]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15072"> <charName>CBETA CHARACTER CB15072</charName> <mapping cb:dec="998112" type="PUA">U+F3AE0</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+39DE</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>拔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[托-七+友]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15097"> <charName>CBETA CHARACTER CB15097</charName> <mapping cb:dec="998137" type="PUA">U+F3AF9</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+9EAB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>面</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[麸-夫+丐]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15131"> <charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName> <mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15167"> <charName>CBETA CHARACTER CB15167</charName> <mapping cb:dec="998207" type="PUA">U+F3B3F</mapping> <mapping type="unicode">U+2C094</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>朦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[朦-廿+((幷-(前-刖))-一)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17302"> <charName>CBETA CHARACTER CB17302</charName> <mapping cb:dec="1000342" type="PUA">U+F4396</mapping> <mapping type="unicode">U+3D3C</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[泳-永+宿]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-06-17T09:42:56"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0871b" n="0871b"/> <lb ed="X" n="0871b01"/> <lb ed="X" n="0871b02"/> <lb ed="X" n="0871b03"/> <lb ed="X" n="0871b04"/> <lb ed="X" n="0871b05"/> <lb ed="X" n="0871b06"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 1169-A 净土生无生论会集序</cb:mulu><head>No. 1169-A <lb ed="X" n="0871b07"/><lb ed="R109" n="0079a01"/> 净土生无生论会集序</head> <lb ed="X" n="0871b08"/> <lb ed="X" n="0871b09"/><lb ed="R109" n="0079a02"/><p xml:id="pX61p0871b0901">夫净土者。确实而言非是生。亦非无生也。何则净土 <lb ed="X" n="0871b10"/><lb ed="R109" n="0079a03"/>者。乃心性之异名也。本无惑染。强名曰净。众生依止。 <lb ed="X" n="0871b11"/><lb ed="R109" n="0079a04"/>强名曰土。既是自心。则生与无生。皆成戏论矣。今言 <lb ed="X" n="0871b12"/><lb ed="R109" n="0079a05"/>生者。乃大慈悲父。为儿女心重。于第二门头。<g ref="#CB15072">拔</g>苦与 <lb ed="X" n="0871b13"/><lb ed="R109" n="0079a06"/>乐之谓。乃生灭门意也。又言无生者。乃古善知识。为 <lb ed="X" n="0871b14"/><lb ed="R109" n="0079a07"/><persName>佛</persName>法情深。依第一義谛。应病下药。乃真如门意也。二 <lb ed="X" n="0871b15"/><lb ed="R109" n="0079a08"/>门唯是一心。说甚生及无生也。然而一心具足二门。 <lb ed="X" n="0871b16"/><lb ed="R109" n="0079a09"/>不妨生与无生也。是故古人唤作倚门望子也。若如 <lb ed="X" n="0871b17"/><lb ed="R109" n="0079a10"/>此会得。则能圆超四句。圆该四句。绝待圆融。不可思 <lb ed="X" n="0871b18"/><lb ed="R109" n="0079a11"/>议。自然超情離见。免堕如藤依树之诮。若触火聚之 <lb ed="X" n="0871b19"/><lb ed="R109" n="0079a12"/>讥也。嗟乎是时也。正値法苑秋晚。僧海冬深。狮子虫 <lb ed="X" n="0871b20"/><lb ed="R109" n="0079a13"/>遍于霜林。水潦鹤充满冰海。纵然<persName>佛</persName>祖再出。亦无门 <lb ed="X" n="0871b21"/><lb ed="R109" n="0079a14"/>可望矣。我辈何人。敢鼓舌摇唇。亦只为支持门庭。事 <lb ed="X" n="0871b22"/><lb ed="R109" n="0079a15"/>不获<anchor xml:id="nkr_note_add_0871b2201" n="0871b2201"/><anchor xml:id="beg0871b2201" n="0871b2201"/>己<anchor xml:id="end0871b2201"/>耳。问。汝何人也。不自忖量。敢作註解耶。答。我 <lb ed="X" n="0871b23"/><lb ed="R109" n="0079a16"/>亦非何人。实亦不敢作註解。今是书也。乃于病苦之 <lb ed="X" n="0871b24"/><lb ed="R109" n="0079a17"/>暇。集些残羹<g ref="#CB17302">㴼</g>饭。只欲自餐自饮。不意旁观有不嫌 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0871c" n="0871c"/> <lb ed="X" n="0871c01"/><lb ed="R109" n="0079a18"/>酸臭者。逼而夺之。非不自量也。然是<g ref="#CB17302">㴼</g>饭也。虽不可 <lb ed="X" n="0871c02"/><lb ed="R109" n="0079b01"/>饱人之口。而于我等讥饿者。不无小補。今题曰会集 <lb ed="X" n="0871c03"/><lb ed="R109" n="0079b02"/>者。谓释题一科。皆出彻祖之笔。若不集之。恐失传也。 <lb ed="X" n="0871c04"/><lb ed="R109" n="0079b03"/>论中著述。尽採台宗之意。若不会之。恐失详也。今会 <lb ed="X" n="0871c05"/><lb ed="R109" n="0079b04"/>而集之。作斯名焉。</p> <lb ed="X" n="0871c06"/><lb ed="R109" n="0079b05"/><p xml:id="pX61p0871c0601">道光己酉年淸和月红螺山慕莲学人达默述</p></cb:div> <lb ed="X" n="0871c07"/> <lb ed="X" n="0871c08"/> <lb ed="X" n="0871c09"/> <lb ed="X" n="0871c10"/> <lb ed="X" n="0871c11"/><cb:docNumber>No. 1169</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0871c12"/><lb ed="R109" n="0079b07"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>净土生无生论会集</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0871c13"/> <lb ed="X" n="0871c14"/><lb ed="R109" n="0079b08"/><byline cb:type="other">明<name role="" type="person">天台山</name>幽溪沙门 传灯和南 撰</byline> <lb ed="X" n="0871c15"/><lb ed="R109" n="0079b09"/><byline cb:type="collector">淸红螺山资福比丘 达默和南 集</byline> <lb ed="X" n="0871c16"/><lb ed="R109" n="0079b10"/><byline cb:type="other">淸红螺山资福沙门 达林和南 订</byline> <lb ed="X" n="0871c17"/><lb ed="R109" n="0079b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">净土生无生论会集</cb:mulu><p xml:id="pX61p0871c1701">讲释此论。大科分三。初总标论题。二请加述意。 <lb ed="X" n="0871c18"/><lb ed="R109" n="0079b12"/>三分门立论。初又二。初论题。二论主。初又三。初 <lb ed="X" n="0871c19"/><lb ed="R109" n="0079b13"/>解净土。二解生无生。三解论字。初解净土。又四。 <lb ed="X" n="0871c20"/><lb ed="R109" n="0079b14"/>初辩四土。二述缘起。三明宗旨。四显勝益。初又 <lb ed="X" n="0871c21"/><lb ed="R109" n="0079b15"/>三。初明四土名義。二明四土染净。三明四土横 <lb ed="X" n="0871c22"/><lb ed="R109" n="0079b16"/>竖。初又二。初列名。二辩義〇今初。</p> <lb ed="X" n="0871c23"/><lb ed="R109" n="0079b17"/><p xml:id="pX61p0871c2301">名者。四土名字也。四土者。十界众生所依之国土 <lb ed="X" n="0871c24"/><lb ed="R109" n="0079b18"/>也。土虽无量。略摄为四。初<name role="" type="person">常寂光土</name>。二实报无障 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0872a" n="0872a"/> <lb ed="X" n="0872a01"/><lb ed="R109" n="0080a01"/>碍土。三方便有馀土。四凡圣同居土。以四土摄十 <lb ed="X" n="0872a02"/><lb ed="R109" n="0080a02"/>界者。寂光是<persName>佛</persName>国土。实报是菩萨国土。方便是声 <lb ed="X" n="0872a03"/><lb ed="R109" n="0080a03"/>闻缘觉国土。同居乃六凡国土。</p> <lb ed="X" n="0872a04"/><lb ed="R109" n="0080a04"/><p xml:id="pX61p0872a0401">〇二辩義又四。初<name role="" type="person">常寂光土</name>。乃至第四凡圣同居 <lb ed="X" n="0872a05"/><lb ed="R109" n="0080a05"/>土〇今初。</p> <lb ed="X" n="0872a06"/><lb ed="R109" n="0080a06"/><p xml:id="pX61p0872a0601"><name role="" type="person">常寂光土</name>者。乃诸<persName>佛</persName>所住。三德秘藏也。而分性修 <lb ed="X" n="0872a07"/><lb ed="R109" n="0080a07"/>二德。言性德者。乃众生本具之心性也。梵网玄義 <lb ed="X" n="0872a08"/><lb ed="R109" n="0080a08"/>云。常即法身。寂即解脱。光即般若。又三德皆常。性 <lb ed="X" n="0872a09"/><lb ed="R109" n="0080a09"/>无迁故。三德皆寂。離尘劳故。三德皆光。极明净故。 <lb ed="X" n="0872a10"/><lb ed="R109" n="0080a10"/>如此三法。不纵不横。名秘密藏。此即下文论中所 <lb ed="X" n="0872a11"/><lb ed="R109" n="0080a11"/>谓性体。性量。性具。性体。乃本具法身德。性量。乃本 <lb ed="X" n="0872a12"/><lb ed="R109" n="0080a12"/>具般若德。性具。乃本具解脱德。亦即三谛。常即中 <lb ed="X" n="0872a13"/><lb ed="R109" n="0080a13"/>谛。寂即俗谛。光即真谛。即一而论三。故非纵。即三 <lb ed="X" n="0872a14"/><lb ed="R109" n="0080a14"/>而论一。故非横。非纵非横。不可思议。故名秘密藏 <lb ed="X" n="0872a15"/><lb ed="R109" n="0080a15"/>也。此乃性德。言修德者。後文云。修之者。称性照了 <lb ed="X" n="0872a16"/><lb ed="R109" n="0080a16"/>也。谓修空观。破见思。称真谛性。成般若德。修假观。 <lb ed="X" n="0872a17"/><lb ed="R109" n="0080a17"/>破尘沙。称俗谛性。成解脱德。修中观。破无明。称中 <lb ed="X" n="0872a18"/><lb ed="R109" n="0080a18"/>谛性。成法身德也。性修合论。乃淸净法身之所遊 <lb ed="X" n="0872a19"/><lb ed="R109" n="0080b01"/>居。约性德理名土。约修德智名身。身土一如。非二 <lb ed="X" n="0872a20"/><lb ed="R109" n="0080b02"/>相也。此无各各别异之致。而实遍周别异界中。以 <lb ed="X" n="0872a21"/><lb ed="R109" n="0080b03"/>别异界。離此别无安立处故。</p> <lb ed="X" n="0872a22"/><lb ed="R109" n="0080b04"/><p xml:id="pX61p0872a2201">〇二实报无障碍土</p> <lb ed="X" n="0872a23"/><lb ed="R109" n="0080b05"/><p xml:id="pX61p0872a2301">实报无障碍土者。称乎实相。真实果报。故曰实报。 <lb ed="X" n="0872a24"/><lb ed="R109" n="0080b06"/>色心自在。尘刹互含。故曰无碍。此土乃圆教四十 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0872b" n="0872b"/> <lb ed="X" n="0872b01"/><lb ed="R109" n="0080b07"/>一位。别教地上大士之所遊居。身能现土。土亦现 <lb ed="X" n="0872b02"/><lb ed="R109" n="0080b08"/>身。不违法性。勝妙莊严。具如花严经所明。法界安 <lb ed="X" n="0872b03"/><lb ed="R109" n="0080b09"/>立海也。又名分证<name role="" type="person">常寂光土</name>。法身大士所居故。</p> <lb ed="X" n="0872b04"/><lb ed="R109" n="0080b10"/><p xml:id="pX61p0872b0401">〇三方便馀土</p> <lb ed="X" n="0872b05"/><lb ed="R109" n="0080b11"/><p xml:id="pX61p0872b0501">方便有馀土者。出三界外有净土。三乘圣人。修方 <lb ed="X" n="0872b06"/><lb ed="R109" n="0080b12"/>便道之所遊居。故曰方便。但尽见思。未除别惑。但 <lb ed="X" n="0872b07"/><lb ed="R109" n="0080b13"/>離分段。未免变易。故曰有馀。谓九人生于此土。藏 <lb ed="X" n="0872b08"/><lb ed="R109" n="0080b14"/>教二人。谓声闻支<persName>佛</persName>。通教三人。谓声闻。缘觉。及六 <lb ed="X" n="0872b09"/><lb ed="R109" n="0080b15"/>地以上菩萨。别教三人。十住。十行。及十迴向。圆教 <lb ed="X" n="0872b10"/><lb ed="R109" n="0080b16"/>一人。即十信也。此九人但修空观。断见思之通惑。 <lb ed="X" n="0872b11"/><lb ed="R109" n="0080b17"/>别圆虽修假中。无明未破。未曾证实。故曰方便。亦 <lb ed="X" n="0872b12"/><lb ed="R109" n="0080b18"/>名实报土。乃三乘圣人之实报故。</p> <lb ed="X" n="0872b13"/><lb ed="R109" n="0081a01"/><p xml:id="pX61p0872b1301">〇四凡圣同居土</p> <lb ed="X" n="0872b14"/><lb ed="R109" n="0081a02"/><p xml:id="pX61p0872b1401">凡圣同居土者。本是凡夫有漏善。不善。不动业。之 <lb ed="X" n="0872b15"/><lb ed="R109" n="0081a03"/>所招感。而圣人亦复同居。故曰凡圣同居土也。先 <lb ed="X" n="0872b16"/><lb ed="R109" n="0081a04"/>明凡。次明圣。凡夫者。谓三界九地也。三界者。谓欲 <lb ed="X" n="0872b17"/><lb ed="R109" n="0081a05"/>界。色界。无色界也。九地者。谓一五趣杂居地。二離 <lb ed="X" n="0872b18"/><lb ed="R109" n="0081a06"/>生喜乐地。三定生喜乐地。四離喜妙乐地。五捨念 <lb ed="X" n="0872b19"/><lb ed="R109" n="0081a07"/>淸净地。六空无边处地。七识无边处地。八无所有 <lb ed="X" n="0872b20"/><lb ed="R109" n="0081a08"/>处地。九非非想处地。初五趣杂居者。谓欲界内。三 <lb ed="X" n="0872b21"/><lb ed="R109" n="0081a09"/>途。人道。六欲诸天杂处。故曰五趣杂居也。二離生 <lb ed="X" n="0872b22"/><lb ed="R109" n="0081a10"/>喜乐者。初禅三天。谓梵众天。梵辅天。大梵天。<anchor xml:id="nkr_note_add_0872b2201" n="0872b2201"/><anchor xml:id="beg0872b2201" n="0872b2201"/>已<anchor xml:id="end0872b2201"/>離 <lb ed="X" n="0872b23"/><lb ed="R109" n="0081a11"/>五欲。发得初禅五支功德。谓觉。观。喜。乐。一心。故曰 <lb ed="X" n="0872b24"/><lb ed="R109" n="0081a12"/>離生喜乐地也。三定生喜乐者。二禅三天。谓少光 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0872c" n="0872c"/> <lb ed="X" n="0872c01"/><lb ed="R109" n="0081a13"/>天。无量光天。光音天。此三天。又離初禅觉观二支。 <lb ed="X" n="0872c02"/><lb ed="R109" n="0081a14"/>而得内净。喜。乐。一心。四支功德。故曰定生喜乐地 <lb ed="X" n="0872c03"/><lb ed="R109" n="0081a15"/>也。四離喜妙乐地者。谓三禅三天。少净天。无量净 <lb ed="X" n="0872c04"/><lb ed="R109" n="0081a16"/>天。遍净天。此三天。又離二禅之喜支。而得三禅捨。 <lb ed="X" n="0872c05"/><lb ed="R109" n="0081a17"/>念。慧。乐。一心。五支功德。故曰離喜妙乐地也。五捨 <lb ed="X" n="0872c06"/><lb ed="R109" n="0081a18"/>念淸净者。谓四禅九天。福生天。福爱天。<name role="" type="person">廣果天</name><note place="inline">此三 <lb ed="X" n="0872c07"/><lb ed="R109" n="0081b01"/>乃凡夫天</note>。无想天<note place="inline">此外道天</note>。无烦天。无热天。善见天。善现天。 <lb ed="X" n="0872c08"/><lb ed="R109" n="0081b02"/>色究竟天<note place="inline">此乃五不还天。三果圣人所居</note>。此九天。又離三禅之乐 <lb ed="X" n="0872c09"/><lb ed="R109" n="0081b03"/>支。而得不苦不乐。捨。念。一心。之四支功德。故曰捨 <lb ed="X" n="0872c10"/><lb ed="R109" n="0081b04"/>念淸净地也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0872c1001" n="0872c1001"/><anchor xml:id="beg0872c1001" n="0872c1001"/>已<anchor xml:id="end0872c1001"/>上四地。名为色界。谓以色蕴为界 <lb ed="X" n="0872c11"/><lb ed="R109" n="0081b05"/>也。六空无边处地者。楞严经云。若在捨心。捨厌成 <lb ed="X" n="0872c12"/><lb ed="R109" n="0081b06"/>就。觉身为碍。消碍入空。如是一类。名为空处。识无 <lb ed="X" n="0872c13"/><lb ed="R109" n="0081b07"/>边处者。诸碍既消。无碍无灭。其中唯留阿赖耶识。 <lb ed="X" n="0872c14"/><lb ed="R109" n="0081b08"/>全于末那半分微细。如是一类。名为识处。无所有 <lb ed="X" n="0872c15"/><lb ed="R109" n="0081b09"/>处者。空色既亡。识心都灭。十方寂然。迥无攸往。如 <lb ed="X" n="0872c16"/><lb ed="R109" n="0081b10"/>是一类。名无所有处。非非想处者。识性不动。以灭 <lb ed="X" n="0872c17"/><lb ed="R109" n="0081b11"/>穷研。于无尽中。发宣尽性。如存不存。若尽非尽。如 <lb ed="X" n="0872c18"/><lb ed="R109" n="0081b12"/>是一类。名非非想处。此四地皆无色蕴。故曰无色 <lb ed="X" n="0872c19"/><lb ed="R109" n="0081b13"/>界也。又名二十五有。谓四洲四恶趣。六欲幷梵天。 <lb ed="X" n="0872c20"/><lb ed="R109" n="0081b14"/>四禅四空处。无想及那含。此诸众生。皆是有漏因 <lb ed="X" n="0872c21"/><lb ed="R109" n="0081b15"/>果。故曰二十五有也。此明凡夫〇下明圣人。圣有 <lb ed="X" n="0872c22"/><lb ed="R109" n="0081b16"/>二种。谓权实。实者。谓藏四果。通六地。别十住。圆十 <lb ed="X" n="0872c23"/><lb ed="R109" n="0081b17"/>信。通惑虽断。报身犹在。故曰实圣。权者。谓此圣人。 <lb ed="X" n="0872c24"/><lb ed="R109" n="0081b18"/>或是寂光。实报。方便土人。由大悲愿力。哀愍众生。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0873a" n="0873a"/> <lb ed="X" n="0873a01"/><lb ed="R109" n="0082a01"/>示生此界。非是业牵。以此二种圣人。与凡杂处。故 <lb ed="X" n="0873a02"/><lb ed="R109" n="0082a02"/>曰凡圣同居土也。问。同居土人有权实。上三土亦 <lb ed="X" n="0873a03"/><lb ed="R109" n="0082a03"/>有权实否。答。方便土。二权一实。若从同居断惑而 <lb ed="X" n="0873a04"/><lb ed="R109" n="0082a04"/>生。如前九人。总名一实。若从寂光实报。<persName>佛</persName>及菩萨。 <lb ed="X" n="0873a05"/><lb ed="R109" n="0082a05"/>为诱定性二乘。及地前菩萨。令入正位。示居方便。 <lb ed="X" n="0873a06"/><lb ed="R109" n="0082a06"/>是名二权。实报土中。一权一实。四十一位。总名一 <lb ed="X" n="0873a07"/><lb ed="R109" n="0082a07"/>实。妙觉法<persName>佛</persName>。现报身相。名之为权。寂光土中。唯实 <lb ed="X" n="0873a08"/><lb ed="R109" n="0082a08"/>无权。以是诸<persName>佛</persName>所遊居故。初明四土名義竟。</p> <lb ed="X" n="0873a09"/><lb ed="R109" n="0082a09"/><p xml:id="pX61p0873a0901">〇二明四土染净</p> <lb ed="X" n="0873a10"/><lb ed="R109" n="0082a10"/><p xml:id="pX61p0873a1001">四土染净者。观经疏云。五浊轻重。同居净秽。体析 <lb ed="X" n="0873a11"/><lb ed="R109" n="0082a11"/>巧拙。有馀净秽。若第顿入。实报净秽。分证究竟。寂 <lb ed="X" n="0873a12"/><lb ed="R109" n="0082a12"/>光净秽。妙宗释云。五浊者。劫浊。见浊。烦恼浊。众生 <lb ed="X" n="0873a13"/><lb ed="R109" n="0082a13"/>浊。命浊。此五浊轻。所感同居则净。如<name role="" type="person">极乐世界</name>。妙 <lb ed="X" n="0873a14"/><lb ed="R109" n="0082a14"/>喜世界也。五浊重者。则秽。如今<name role="" type="person">娑婆世界</name>也。即娑 <lb ed="X" n="0873a15"/><lb ed="R109" n="0082a15"/>婆亦分净秽不同。如四教凡位。皆令浊轻。所感皆 <lb ed="X" n="0873a16"/><lb ed="R109" n="0082a16"/>净。而圆教轻浊。感同居依正最净。言体析巧拙。有 <lb ed="X" n="0873a17"/><lb ed="R109" n="0082a17"/>馀净秽者。体者。通教体空观。析者。藏教析空观。通 <lb ed="X" n="0873a18"/><lb ed="R109" n="0082a18"/>人智巧。用观则巧。了达五阴当体本空。不待分析 <lb ed="X" n="0873a19"/><lb ed="R109" n="0082b01"/>而後知空。以此体空智慧。断惑证真也。藏人智拙。 <lb ed="X" n="0873a20"/><lb ed="R109" n="0082b02"/>用观则拙。必以四大五阴分析。而後知人空。以此 <lb ed="X" n="0873a21"/><lb ed="R109" n="0082b03"/>析空智慧。断惑证真也。然此土净相亦宽。析观感 <lb ed="X" n="0873a22"/><lb ed="R109" n="0082b04"/>秽。可在三藏。体观感净。不专通人。衍门三教。对三 <lb ed="X" n="0873a23"/><lb ed="R109" n="0082b05"/>藏析。俱明体法。通但空体。别次第体。圆不次第体。 <lb ed="X" n="0873a24"/><lb ed="R109" n="0082b06"/>三人生彼。俱感净相。圆人最净。言次第顿入。实报 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0873b" n="0873b"/> <lb ed="X" n="0873b01"/><lb ed="R109" n="0082b07"/>净秽者。次第者。别教次第三观也。顿入。乃圆教一 <lb ed="X" n="0873b02"/><lb ed="R109" n="0082b08"/>心三观也。别人根钝。不了即中。故先修空观。断见 <lb ed="X" n="0873b03"/><lb ed="R109" n="0082b09"/>思。次修假观。断尘沙。後修中观。断无明。故曰次第 <lb ed="X" n="0873b04"/><lb ed="R109" n="0082b10"/>三观也。圆人根利。了达诸法。唯一念心。一念心具 <lb ed="X" n="0873b05"/><lb ed="R109" n="0082b11"/>足诸法。非一非诸。亦一亦诸。不断而断。圆断五住。 <lb ed="X" n="0873b06"/><lb ed="R109" n="0082b12"/>故曰一心三观也。而言净秽者。若论证实。则唯一 <lb ed="X" n="0873b07"/><lb ed="R109" n="0082b13"/>净。今约教道。别十地不融。所感则秽也。言分证究 <lb ed="X" n="0873b08"/><lb ed="R109" n="0082b14"/>竟。寂光净秽者。分证。指别妙觉。究竟。乃圆妙觉。而 <lb ed="X" n="0873b09"/><lb ed="R109" n="0082b15"/>分净秽者。别圆妙觉。同证寂光。若论断惑。别妙觉 <lb ed="X" n="0873b10"/><lb ed="R109" n="0082b16"/>仅断十二品无明。则与圆二行齐犹。属分证位。圆 <lb ed="X" n="0873b11"/><lb ed="R109" n="0082b17"/>教断惑。则有四十二品。乃名究竟。故曰分证究竟。 <lb ed="X" n="0873b12"/><lb ed="R109" n="0082b18"/>寂光净秽也。</p> <lb ed="X" n="0873b13"/><lb ed="R109" n="0083a01"/><p xml:id="pX61p0873b1301">〇三明四土横竖</p> <lb ed="X" n="0873b14"/><lb ed="R109" n="0083a02"/><p xml:id="pX61p0873b1401">论四土横竖者。约别圆二人论也。竖论者。出于同 <lb ed="X" n="0873b15"/><lb ed="R109" n="0083a03"/>居。乃入方便。出于方便。乃入实报。出于实报。而入 <lb ed="X" n="0873b16"/><lb ed="R109" n="0083a04"/>寂光。断惑既浅深不同。住处亦高下迥别。横论则 <lb ed="X" n="0873b17"/><lb ed="R109" n="0083a05"/>不移当处。所见自殊。于同居土。横超上三土。所谓 <lb ed="X" n="0873b18"/><lb ed="R109" n="0083a06"/>见思断尽。即见方便。尘沙断尽。分破无明。即见实 <lb ed="X" n="0873b19"/><lb ed="R109" n="0083a07"/>报。亦得分见寂光。无明断尽。即得了了见于寂光。 <lb ed="X" n="0873b20"/><lb ed="R109" n="0083a08"/>于方便土。横超上二。谓实报寂光。于实报土。横超 <lb ed="X" n="0873b21"/><lb ed="R109" n="0083a09"/>一土。谓寂光。寂光土无复可超。亦无横竖。又约诸 <lb ed="X" n="0873b22"/><lb ed="R109" n="0083a10"/><persName>佛</persName>菩萨。及三乘圣人。随于<anchor xml:id="nkr_note_add_0873b2201" n="0873b2201"/><anchor xml:id="beg0873b2201" n="0873b2201"/>己<anchor xml:id="end0873b2201"/>土。横竖自在。寂光土 <lb ed="X" n="0873b23"/><lb ed="R109" n="0083a11"/>能为众生。现下三土。实报能现下二。方便能现同 <lb ed="X" n="0873b24"/><lb ed="R109" n="0083a12"/>居。又同居土能示上三土。方便能示上二土。实报 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0873c" n="0873c"/> <lb ed="X" n="0873c01"/><lb ed="R109" n="0083a13"/>土。能示寂光土也。初辩四土竟。</p> <lb ed="X" n="0873c02"/><lb ed="R109" n="0083a14"/><p xml:id="pX61p0873c0201">〇二述缘起</p> <lb ed="X" n="0873c03"/><lb ed="R109" n="0083a15"/><p xml:id="pX61p0873c0301">夫缘起者。现前一念妄心。乃一法界总缘起。彻祖 <lb ed="X" n="0873c04"/><lb ed="R109" n="0083a16"/>曰。最初迷真起妄。则曰一念妄动。末後返妄归真。 <lb ed="X" n="0873c05"/><lb ed="R109" n="0083a17"/>则曰一念相应。是则起妄之後。归真之前。更有何 <lb ed="X" n="0873c06"/><lb ed="R109" n="0083a18"/>法。能外此一念乎。是故一念悟随净缘。即<persName>佛</persName>法界 <lb ed="X" n="0873c07"/><lb ed="R109" n="0083b01"/>缘起。迷随染缘。即九法界缘起。十方虚空。是此一 <lb ed="X" n="0873c08"/><lb ed="R109" n="0083b02"/>念迷昧。一切国土。是此一念澄凝。四生正报。乃此 <lb ed="X" n="0873c09"/><lb ed="R109" n="0083b03"/>一念情想合離。四大依报。是此一念动静违顺。唯 <lb ed="X" n="0873c10"/><lb ed="R109" n="0083b04"/>依此念。变现诸法。離此念外。无法可得。原此一念。 <lb ed="X" n="0873c11"/><lb ed="R109" n="0083b05"/>本是法界。从缘而起。缘无自性。全体法界。故得横 <lb ed="X" n="0873c12"/><lb ed="R109" n="0083b06"/>遍十方。竖穷三际。離过绝非。不可思议。法尔具此 <lb ed="X" n="0873c13"/><lb ed="R109" n="0083b07"/>威神。法尔具此功用。今以此念。念于西方阿弥陀 <lb ed="X" n="0873c14"/><lb ed="R109" n="0083b08"/><persName>佛</persName>。求生<name role="" type="person">极乐净土</name>。正当念时。西方依正。<anchor xml:id="nkr_note_add_0873c1401" n="0873c1401"/><anchor xml:id="beg0873c1401" n="0873c1401"/>已<anchor xml:id="end0873c1401"/>在我之 <lb ed="X" n="0873c15"/><lb ed="R109" n="0083b09"/>心中。而我此心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0873c1501" n="0873c1501"/><anchor xml:id="beg0873c1501" n="0873c1501"/>已<anchor xml:id="end0873c1501"/>在西方依正之内。如两镜交光。 <lb ed="X" n="0873c16"/><lb ed="R109" n="0083b10"/>相含互照。此横遍十方之相也。若约竖穷三际。则 <lb ed="X" n="0873c17"/><lb ed="R109" n="0083b11"/>念<persName>佛</persName>时。即见<persName>佛</persName>时。亦即成<persName>佛</persName>时。求生时。即往生时。 <lb ed="X" n="0873c18"/><lb ed="R109" n="0083b12"/>亦即度生时。三际同时。更无前後。帝网珠光。难齐 <lb ed="X" n="0873c19"/><lb ed="R109" n="0083b13"/>全体。南柯梦事。略类一斑。此理悟之最难。信之最 <lb ed="X" n="0873c20"/><lb ed="R109" n="0083b14"/>易。<anchor xml:id="nkr_note_add_0873c2001" n="0873c2001"/><anchor xml:id="beg0873c2001" n="0873c2001"/>但<anchor xml:id="end0873c2001"/>能直下承当。终必全身受用。可谓参学事毕。 <lb ed="X" n="0873c21"/><lb ed="R109" n="0083b15"/>所作<anchor xml:id="nkr_note_add_0873c2101" n="0873c2101"/><anchor xml:id="beg0873c2101" n="0873c2101"/>已<anchor xml:id="end0873c2101"/>办矣。如或未能。但当任便观察。随分受用 <lb ed="X" n="0873c22"/><lb ed="R109" n="0083b16"/>耳。述缘起竟。</p> <lb ed="X" n="0873c23"/><lb ed="R109" n="0083b17"/><p xml:id="pX61p0873c2301">〇三明宗旨。又四。初直示唯心。二进明万法。三绝 <lb ed="X" n="0873c24"/><lb ed="R109" n="0083b18"/>待圆融。四超情離见。初又分四。初约现等三量。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0874a" n="0874a"/> <lb ed="X" n="0874a01"/><lb ed="R109" n="0084a01"/>楷定唯心。二约事理二门。辩明具造。三约名体 <lb ed="X" n="0874a02"/><lb ed="R109" n="0084a02"/>同异。拣定真妄。四约本有现前。折中指点〇今 <lb ed="X" n="0874a03"/><lb ed="R109" n="0084a03"/>初。</p> <lb ed="X" n="0874a04"/><lb ed="R109" n="0084a04"/><p xml:id="pX61p0874a0401">宗者。纲宗。旨。谓旨趣。须知一句阿弥陀<persName>佛</persName>。以唯心 <lb ed="X" n="0874a05"/><lb ed="R109" n="0084a05"/>为宗。此唯心之義。须以三量楷定。三量者。现量。比 <lb ed="X" n="0874a06"/><lb ed="R109" n="0084a06"/>量。圣言量也。现量。谓亲证其理也。如罗什大师。随 <lb ed="X" n="0874a07"/><lb ed="R109" n="0084a07"/>母入寺。见<persName>佛</persName>钵。喜而顶戴之。俄而念曰。我年甚幼。 <lb ed="X" n="0874a08"/><lb ed="R109" n="0084a08"/><persName>佛</persName>钵甚重。何能顶戴。是念纔动。忽失声置钵。遂悟 <lb ed="X" n="0874a09"/><lb ed="R109" n="0084a09"/>万法唯心。高丽唯晓法师。来此土参学。夜宿冢间。 <lb ed="X" n="0874a10"/><lb ed="R109" n="0084a10"/>渴甚。明月之下。见淸水一汪。以手掬而饮之。殊觉 <lb ed="X" n="0874a11"/><lb ed="R109" n="0084a11"/>香美。至次日淸晨。乃见其水。为墓中控出。遂恶心 <lb ed="X" n="0874a12"/><lb ed="R109" n="0084a12"/>大吐。乃悟万法唯心。便回本国著述。此皆现量亲 <lb ed="X" n="0874a13"/><lb ed="R109" n="0084a13"/>证也。比量者。借众相而观于義。比喩而知也。诸喩 <lb ed="X" n="0874a14"/><lb ed="R109" n="0084a14"/>之中。梦喩最切。如梦中所见。山川人物。万别千差。 <lb ed="X" n="0874a15"/><lb ed="R109" n="0084a15"/>皆不離我能梦之心。離梦心外。别无一法可得。即 <lb ed="X" n="0874a16"/><lb ed="R109" n="0084a16"/>此可以比喩而知。现前一切万法。但唯心现也。圣 <lb ed="X" n="0874a17"/><lb ed="R109" n="0084a17"/>言量者。三界唯心。万法唯识。千经万论。皆如是说。 <lb ed="X" n="0874a18"/><lb ed="R109" n="0084a18"/>楷定唯心竟。</p> <lb ed="X" n="0874a19"/><lb ed="R109" n="0084b01"/><p xml:id="pX61p0874a1901">〇二约事理二门辩明具造</p> <lb ed="X" n="0874a20"/><lb ed="R109" n="0084b02"/><p xml:id="pX61p0874a2001">言辩明具造者。具。谓理具。造。谓事造。只此一念心 <lb ed="X" n="0874a21"/><lb ed="R109" n="0084b03"/>中。本具十界万法。即此一念心性随缘。能造十界 <lb ed="X" n="0874a22"/><lb ed="R109" n="0084b04"/>万法。理具。如金中本具。可成甁盘钗玔之理。事造。 <lb ed="X" n="0874a23"/><lb ed="R109" n="0084b05"/>如工匠炉锤之缘。造成甁盘钗玔之器。又理具。如 <lb ed="X" n="0874a24"/><lb ed="R109" n="0084b06"/><g ref="#CB15097">面</g>中本具可成种种食物之理。事造。如水火人工 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0874b" n="0874b"/> <lb ed="X" n="0874b01"/><lb ed="R109" n="0084b07"/>之缘。造成种种食物。由有理具。方有事造。理若不 <lb ed="X" n="0874b02"/><lb ed="R109" n="0084b08"/>具。事何所造。所以理具。但具事造。離理具外。别无 <lb ed="X" n="0874b03"/><lb ed="R109" n="0084b09"/>事造。由有事造。方显理具。事若不造。争知理具。所 <lb ed="X" n="0874b04"/><lb ed="R109" n="0084b10"/>以事造。只造理具。離事造外。别无理具也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0874b0401" n="0874b0401"/><anchor xml:id="beg0874b0401" n="0874b0401"/>已<anchor xml:id="end0874b0401"/>辩具 <lb ed="X" n="0874b05"/><lb ed="R109" n="0084b11"/>造竟。</p> <lb ed="X" n="0874b06"/><lb ed="R109" n="0084b12"/><p xml:id="pX61p0874b0601">〇三约名体同异拣定真妄</p> <lb ed="X" n="0874b07"/><lb ed="R109" n="0084b13"/><p xml:id="pX61p0874b0701">言拣定真妄者。<persName>佛</persName>法中有名同体异者。有名异体 <lb ed="X" n="0874b08"/><lb ed="R109" n="0084b14"/>同者。名同体异。如心之一名。有肉团心。有缘虑心。 <lb ed="X" n="0874b09"/><lb ed="R109" n="0084b15"/>有集起心。有坚实心。肉团心。同外四大。无所知识。 <lb ed="X" n="0874b10"/><lb ed="R109" n="0084b16"/>缘虑心。通于八识。以八种识。皆能缘虑自分境故。 <lb ed="X" n="0874b11"/><lb ed="R109" n="0084b17"/>此则是妄。集起心。唯约第八。以能集诸法种子。能 <lb ed="X" n="0874b12"/><lb ed="R109" n="0084b18"/>起诸法现行故。此则真妄和合。坚实心者。即坚固 <lb ed="X" n="0874b13"/><lb ed="R109" n="0085a01"/>真实之性。乃離念灵知。纯真心体也。今言唯心者。 <lb ed="X" n="0874b14"/><lb ed="R109" n="0085a02"/>乃唯坚实纯真之心也。名异体同者。如诸经中所 <lb ed="X" n="0874b15"/><lb ed="R109" n="0085a03"/>说真如。<persName>佛</persName>性。实相。法界等。种种极则之名。皆此坚 <lb ed="X" n="0874b16"/><lb ed="R109" n="0085a04"/>实纯真心也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0874b1601" n="0874b1601"/><anchor xml:id="beg0874b1601" n="0874b1601"/>已<anchor xml:id="end0874b1601"/>拣真妄竟。</p> <lb ed="X" n="0874b17"/><lb ed="R109" n="0085a05"/><p xml:id="pX61p0874b1701">〇四约本有现前折中指点</p> <lb ed="X" n="0874b18"/><lb ed="R109" n="0085a06"/><p xml:id="pX61p0874b1801">言折中指点者。以诸经皆言无始本有真心。夫既 <lb ed="X" n="0874b19"/><lb ed="R109" n="0085a07"/>曰本有。即今岂无。而今现有。即本有也。若无无始。 <lb ed="X" n="0874b20"/><lb ed="R109" n="0085a08"/>则无现前。若離现前。岂有无始。是故不必高尊本 <lb ed="X" n="0874b21"/><lb ed="R109" n="0085a09"/>有。远推无始。但现前一念心之自性。即本有真心 <lb ed="X" n="0874b22"/><lb ed="R109" n="0085a10"/>也。以现前一念。全真成妄。全妄即真。终日随缘。终 <lb ed="X" n="0874b23"/><lb ed="R109" n="0085a11"/>日不变。離此现前一念之外。岂别有真心可得哉。 <lb ed="X" n="0874b24"/><lb ed="R109" n="0085a12"/>古德云。威音那畔。不離今世门头。众生现行无明。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0874c" n="0874c"/> <lb ed="X" n="0874c01"/><lb ed="R109" n="0085a13"/>即是诸<persName>佛</persName>不动智体。其庶幾乎。由上四義。以显唯 <lb ed="X" n="0874c02"/><lb ed="R109" n="0085a14"/>心。故一以唯心为宗也。初直示唯心竟。</p> <lb ed="X" n="0874c03"/><lb ed="R109" n="0085a15"/><p xml:id="pX61p0874c0301">〇二进明万法</p> <lb ed="X" n="0874c04"/><lb ed="R109" n="0085a16"/><p xml:id="pX61p0874c0401">进明万法者。又一句阿弥陀<persName>佛</persName>。以唯<persName>佛</persName>为宗。以一 <lb ed="X" n="0874c05"/><lb ed="R109" n="0085a17"/>切万法。既是心现。全体唯心。心无彼此。心无分齐。 <lb ed="X" n="0874c06"/><lb ed="R109" n="0085a18"/>于十界万法。若依若正。假名实法。随拈一法。皆即 <lb ed="X" n="0874c07"/><lb ed="R109" n="0085b01"/>心之全体。皆具心之大用。如心横遍。如心竖穷。以 <lb ed="X" n="0874c08"/><lb ed="R109" n="0085b02"/>唯心義成。唯色。唯声。唯香。唯味。唯触。唯法。乃至唯 <lb ed="X" n="0874c09"/><lb ed="R109" n="0085b03"/>微尘。唯芥子。一切唯義俱成。一切唯義俱成。方成 <lb ed="X" n="0874c10"/><lb ed="R109" n="0085b04"/>真唯心義。一切唯義不成。但有唯心之虚名。而无 <lb ed="X" n="0874c11"/><lb ed="R109" n="0085b05"/>唯心之实義。以一切唯義俱成。故曰法无定相。遇 <lb ed="X" n="0874c12"/><lb ed="R109" n="0085b06"/>缘即宗。唯微尘唯芥子。尙可为宗。八万相好莊严 <lb ed="X" n="0874c13"/><lb ed="R109" n="0085b07"/>之果地弥陀。反不可以为宗也。故以唯<persName>佛</persName>为宗。第 <lb ed="X" n="0874c14"/><lb ed="R109" n="0085b08"/>二进明万法竟。</p> <lb ed="X" n="0874c15"/><lb ed="R109" n="0085b09"/><p xml:id="pX61p0874c1501">〇第三绝待圆融</p> <lb ed="X" n="0874c16"/><lb ed="R109" n="0085b10"/><p xml:id="pX61p0874c1601">绝待圆融者。又一句阿弥陀<persName>佛</persName>。以绝待圆融为宗。 <lb ed="X" n="0874c17"/><lb ed="R109" n="0085b11"/>于十界万法。随拈一法。无非即心全体。具心大用。 <lb ed="X" n="0874c18"/><lb ed="R109" n="0085b12"/>横遍十方。竖穷三际。離于四句。绝于百非。独体全 <lb ed="X" n="0874c19"/><lb ed="R109" n="0085b13"/>真。更无有外。弥满淸净。中不容他。一法既尔。万法 <lb ed="X" n="0874c20"/><lb ed="R109" n="0085b14"/>皆然。各约诸法。当体绝待无外。是为绝待。又以十 <lb ed="X" n="0874c21"/><lb ed="R109" n="0085b15"/>界万法。各各互遍。各各互含。一一交罗。一一赅彻。 <lb ed="X" n="0874c22"/><lb ed="R109" n="0085b16"/>彼彼无障无碍。各各无壞无杂。如当台古镜。影现 <lb ed="X" n="0874c23"/><lb ed="R109" n="0085b17"/>褈褈。如帝网千珠。迴环交摄。此约诸法迭互相望。 <lb ed="X" n="0874c24"/><lb ed="R109" n="0085b18"/>是为圆融。今合绝待圆融为一宗。正绝待时。即圆 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0875a" n="0875a"/> <lb ed="X" n="0875a01"/><lb ed="R109" n="0086a01"/>融。正圆融时。便绝待。非離绝待。别有圆融。绝待。绝 <lb ed="X" n="0875a02"/><lb ed="R109" n="0086a02"/>待其圆融。非離圆融。别有绝待。圆融。圆融其绝待。 <lb ed="X" n="0875a03"/><lb ed="R109" n="0086a03"/>绝待圆融。各皆不可思议。今共合为一宗。则不思 <lb ed="X" n="0875a04"/><lb ed="R109" n="0086a04"/>议中不思议也。第三绝待圆融竟。</p> <lb ed="X" n="0875a05"/><lb ed="R109" n="0086a05"/><p xml:id="pX61p0875a0501">〇第四超情離见</p> <lb ed="X" n="0875a06"/><lb ed="R109" n="0086a06"/><p xml:id="pX61p0875a0601">超情離见者。以但约诸法绝待。離过绝非。<anchor xml:id="nkr_note_add_0875a0601" n="0875a0601"/><anchor xml:id="beg0875a0601" n="0875a0601"/>已<anchor xml:id="end0875a0601"/>超一 <lb ed="X" n="0875a07"/><lb ed="R109" n="0086a07"/>切众生情妄执著。三乘贤圣所见差别。若约诸法 <lb ed="X" n="0875a08"/><lb ed="R109" n="0086a08"/>圆融。圆该四句。融会百非。尤非凡情圣见之所能 <lb ed="X" n="0875a09"/><lb ed="R109" n="0086a09"/>及。故总立超情離见为宗。初以唯心为宗。次以唯 <lb ed="X" n="0875a10"/><lb ed="R109" n="0086a10"/><persName>佛</persName>为宗。三以绝待圆融为宗。末以超情離见为宗。 <lb ed="X" n="0875a11"/><lb ed="R109" n="0086a11"/>总此四重宗旨。方是一句弥陀正宗宗旨。岂易言 <lb ed="X" n="0875a12"/><lb ed="R109" n="0086a12"/>哉。第三明宗旨竟。</p> <lb ed="X" n="0875a13"/><lb ed="R109" n="0086a13"/><p xml:id="pX61p0875a1301">〇第四显勝益</p> <lb ed="X" n="0875a14"/><lb ed="R109" n="0086a14"/><p xml:id="pX61p0875a1401">夫见道而後修道。修道而後证道。此乃千圣同途。 <lb ed="X" n="0875a15"/><lb ed="R109" n="0086a15"/>千古不易之定论也。然见道。岂易言哉。若依教乘。 <lb ed="X" n="0875a16"/><lb ed="R109" n="0086a16"/>必大开圆解。若依宗门。必直透褈关。然後得论其 <lb ed="X" n="0875a17"/><lb ed="R109" n="0086a17"/>修道。否。则便为盲修瞎练。不免撞墙磕壁。堕坑落 <lb ed="X" n="0875a18"/><lb ed="R109" n="0086a18"/>堑矣。唯净土一门则不然。从是西方过十万亿<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0875a19"/><lb ed="R109" n="0086b01"/>土。有世界名曰极乐。其土有<persName>佛</persName>。号阿弥陀。今现在 <lb ed="X" n="0875a20"/><lb ed="R109" n="0086b02"/>说法。但发愿持名。即得往生。此乃<persName>佛</persName>心<persName>佛</persName>眼。亲知 <lb ed="X" n="0875a21"/><lb ed="R109" n="0086b03"/>亲见之境界。非彼三乘贤圣。所能知见也。但当深 <lb ed="X" n="0875a22"/><lb ed="R109" n="0086b04"/>信<persName>佛</persName>言。依此而发愿持名。即是以<persName>佛</persName>知见为知见。 <lb ed="X" n="0875a23"/><lb ed="R109" n="0086b05"/>不必另求悟门也。又馀门修道。必悟後依法修习。 <lb ed="X" n="0875a24"/><lb ed="R109" n="0086b06"/>摄心成定。因定发慧。因慧断惑。所发之慧。有勝有 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0875b" n="0875b"/> <lb ed="X" n="0875b01"/><lb ed="R109" n="0086b07"/>劣。所断之惑。有浅有深。然後方可论其退与不退。 <lb ed="X" n="0875b02"/><lb ed="R109" n="0086b08"/>唯此净土门中。唯以信愿之心。专持名号。持至一 <lb ed="X" n="0875b03"/><lb ed="R109" n="0086b09"/>心不乱。净业即为大成。身後决定往生。一得往生。 <lb ed="X" n="0875b04"/><lb ed="R109" n="0086b10"/>便永不退转矣。又馀门修道。先须忏其现业。若现 <lb ed="X" n="0875b05"/><lb ed="R109" n="0086b11"/>业不忏。即为障道。则进修无路矣。修净业者。乃带 <lb ed="X" n="0875b06"/><lb ed="R109" n="0086b12"/>业往生。不须忏业。以至心念<persName>佛</persName>一声。能灭八十亿 <lb ed="X" n="0875b07"/><lb ed="R109" n="0086b13"/>劫生死重罪故。又馀门修道。须断烦恼。若见思烦 <lb ed="X" n="0875b08"/><lb ed="R109" n="0086b14"/>恼分毫未尽。则分段生死不尽。不能出離同居国 <lb ed="X" n="0875b09"/><lb ed="R109" n="0086b15"/>土。唯修净业者。乃横出三界。不断烦恼。从此同居。 <lb ed="X" n="0875b10"/><lb ed="R109" n="0086b16"/>生彼同居。一生彼土。则生死根株便永断矣。既生 <lb ed="X" n="0875b11"/><lb ed="R109" n="0086b17"/>彼土。则常常见<persName>佛</persName>。时时闻法。衣食居处。出于自然。 <lb ed="X" n="0875b12"/><lb ed="R109" n="0086b18"/>水鸟树林。皆悉说法。同居土中。横见上三土。诸上 <lb ed="X" n="0875b13"/><lb ed="R109" n="0087a01"/>善人。俱会一处圆证三种不退。一生便補<persName>佛</persName>位。然 <lb ed="X" n="0875b14"/><lb ed="R109" n="0087a02"/>则净土一门。最初省求悟门。末後不待发慧。不须 <lb ed="X" n="0875b15"/><lb ed="R109" n="0087a03"/>忏业。不断烦恼。至极省要。至极径捷。及其证入。至 <lb ed="X" n="0875b16"/><lb ed="R109" n="0087a04"/>极廣大。至极究竟。学者当细心玩味而详择之。毋 <lb ed="X" n="0875b17"/><lb ed="R109" n="0087a05"/>以一时贡高。失此殊勝最大利益也。显勝益竟。大 <lb ed="X" n="0875b18"/><lb ed="R109" n="0087a06"/>科解净土<anchor xml:id="nkr_note_add_0875b1801" n="0875b1801"/><anchor xml:id="beg0875b1801" n="0875b1801"/>已<anchor xml:id="end0875b1801"/>竟。</p> <lb ed="X" n="0875b19"/><lb ed="R109" n="0087a07"/><p xml:id="pX61p0875b1901">〇二解生无生又三。初约教。二拣收。三破立〇今 <lb ed="X" n="0875b20"/><lb ed="R109" n="0087a08"/>初。</p> <lb ed="X" n="0875b21"/><lb ed="R109" n="0087a09"/><p xml:id="pX61p0875b2101">言约教者。四教皆有生无生義。若不细拣。则有儱 <lb ed="X" n="0875b22"/><lb ed="R109" n="0087a10"/>伺之过。约藏教者。纲宗云。诸行无常。是生灭法。生 <lb ed="X" n="0875b23"/><lb ed="R109" n="0087a11"/>灭灭<anchor xml:id="nkr_note_add_0875b2301" n="0875b2301"/><anchor xml:id="beg0875b2301" n="0875b2301"/>已<anchor xml:id="end0875b2301"/>。寂灭为乐。因灭会真。灭非真谛。灭尙非真。 <lb ed="X" n="0875b24"/><lb ed="R109" n="0087a12"/>况苦集道。真谛在因果事相之外。故依衍教。判为 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0875c" n="0875c"/> <lb ed="X" n="0875c01"/><lb ed="R109" n="0087a13"/>偏真无生也。约通教者。诸法不自生。亦不从他生。 <lb ed="X" n="0875c02"/><lb ed="R109" n="0087a14"/>不共。不无因。是故说无生。解苦无苦而有真谛。苦 <lb ed="X" n="0875c03"/><lb ed="R109" n="0087a15"/>尙即真。况集灭道。此乃即真无生也。约别教者。真 <lb ed="X" n="0875c04"/><lb ed="R109" n="0087a16"/>如法性。随缘不变。在生死而不染。证涅槃而非净。 <lb ed="X" n="0875c05"/><lb ed="R109" n="0087a17"/>迥超二边。不即诸法。此乃但中无生也。约圆教者。 <lb ed="X" n="0875c06"/><lb ed="R109" n="0087a18"/><persName>如来</persName>之藏。不变随缘。随缘不变。随拈一法。无非法 <lb ed="X" n="0875c07"/><lb ed="R109" n="0087b01"/>界。心<persName>佛</persName>众生。三无差别。在凡不减。在圣不增。此乃 <lb ed="X" n="0875c08"/><lb ed="R109" n="0087b02"/>圆教圆超四句。圆该四句。不思议之无生也。约教 <lb ed="X" n="0875c09"/><lb ed="R109" n="0087b03"/>竟。</p> <lb ed="X" n="0875c10"/><lb ed="R109" n="0087b04"/><p xml:id="pX61p0875c1001">〇二拣收</p> <lb ed="X" n="0875c11"/><lb ed="R109" n="0087b05"/><p xml:id="pX61p0875c1101">言拣收者。谓拣去前三无生。收入圆乘也。何者。藏 <lb ed="X" n="0875c12"/><lb ed="R109" n="0087b06"/>教则生灭灭<anchor xml:id="nkr_note_add_0875c1201" n="0875c1201"/><anchor xml:id="beg0875c1201" n="0875c1201"/>已<anchor xml:id="end0875c1201"/>。寂灭为乐。生灭者。二十五有生灭 <lb ed="X" n="0875c13"/><lb ed="R109" n="0087b07"/>法也。寂灭者。偏真涅槃生也。无生在生灭之外。 <lb ed="X" n="0875c14"/><lb ed="R109" n="0087b08"/>此论生无生者。乃即生之无生。故非藏教之意也。 <lb ed="X" n="0875c15"/><lb ed="R109" n="0087b09"/>通教虽言生即无生。不得意人。终归<g ref="#CB01926">灰</g>断之果。又 <lb ed="X" n="0875c16"/><lb ed="R109" n="0087b10"/>藏通二教。不言他方<persName>佛</persName>土。此论乃他方净土之生。 <lb ed="X" n="0875c17"/><lb ed="R109" n="0087b11"/>即是无生。故又非通教之意也。别教虽言他方<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0875c18"/><lb ed="R109" n="0087b12"/>土。而但中之理。不即二边。此论生无生者。乃即二 <lb ed="X" n="0875c19"/><lb ed="R109" n="0087b13"/>边之生。即中道无生。故又非别教意也。唯圆教即 <lb ed="X" n="0875c20"/><lb ed="R109" n="0087b14"/>中之理。即四土之生法。当体即中。圆離四句。圆融 <lb ed="X" n="0875c21"/><lb ed="R109" n="0087b15"/>四句。谓生即无生也。亦即亦生亦无生也。亦即非 <lb ed="X" n="0875c22"/><lb ed="R109" n="0087b16"/>生非无生也。擧一即四。全四即一。故曰不可思议 <lb ed="X" n="0875c23"/><lb ed="R109" n="0087b17"/>之无生。正是此论之本旨。故曰净土生无生论也。</p> <lb ed="X" n="0875c24"/><lb ed="R109" n="0087b18"/><p xml:id="pX61p0875c2401">〇三破立</p> <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0876a" n="0876a"/> <lb ed="X" n="0876a01"/><lb ed="R109" n="0088a01"/><p xml:id="pX61p0876a0101">破立者。世人有偏执有生者。偏执无生者。偏执有 <lb ed="X" n="0876a02"/><lb ed="R109" n="0088a02"/>生。犹有往生之益。而偏执无生者。大端堕在缘影 <lb ed="X" n="0876a03"/><lb ed="R109" n="0088a03"/>妄想。以为唯心净土。自性弥陀。故题曰。净土生无 <lb ed="X" n="0876a04"/><lb ed="R109" n="0088a04"/>生论。正破缘影之虚妄。而立乎净土之生。即心性 <lb ed="X" n="0876a05"/><lb ed="R109" n="0088a05"/>之无生也。故古德云。生则决定生。去则实不去。又 <lb ed="X" n="0876a06"/><lb ed="R109" n="0088a06"/>曰。因缘所生法。我说即是空。亦名为假名。亦名中 <lb ed="X" n="0876a07"/><lb ed="R109" n="0088a07"/>道義。下文论云。心具而造。岂分能所。即心是<persName>佛</persName>。即 <lb ed="X" n="0876a08"/><lb ed="R109" n="0088a08"/><persName>佛</persName>是心。即心是土。即土是心。能造因缘。及所造法。 <lb ed="X" n="0876a09"/><lb ed="R109" n="0088a09"/>当处皆是心性。故明此宗而求生乐土者。乃生与 <lb ed="X" n="0876a10"/><lb ed="R109" n="0088a10"/>无生两冥之至道也。解生无生竟。</p> <lb ed="X" n="0876a11"/><lb ed="R109" n="0088a11"/><p xml:id="pX61p0876a1101">〇三解论字</p> <lb ed="X" n="0876a12"/><lb ed="R109" n="0088a12"/><p xml:id="pX61p0876a1201">梵语优波提舍。此云论義。裂网疏云。谓问辩征析。 <lb ed="X" n="0876a13"/><lb ed="R109" n="0088a13"/>剖断开示。令得决定之谓也。问辩征析。乃教论。剖 <lb ed="X" n="0876a14"/><lb ed="R109" n="0088a14"/>断开示。乃行论。令得决定。乃理论。又问辩征析。乃 <lb ed="X" n="0876a15"/><lb ed="R109" n="0088a15"/>名字位中闻慧教行理。剖断开示。乃观行相似位 <lb ed="X" n="0876a16"/><lb ed="R109" n="0088a16"/>中思慧教行理。令得决定。乃分证位中修慧教行 <lb ed="X" n="0876a17"/><lb ed="R109" n="0088a17"/>理。又约教。乃世界悉昙之论。约行。乃为人对治悉 <lb ed="X" n="0876a18"/><lb ed="R109" n="0088a18"/>檀之论。约理。乃第一義悉昙之论。释论题竟。</p> <lb ed="X" n="0876a19"/><lb ed="R109" n="0088b01"/><p xml:id="pX61p0876a1901">〇第二释论主</p> <lb ed="X" n="0876a20"/><lb ed="R109" n="0088b02"/><p xml:id="pX61p0876a2001">明者。国号也。朱氏而有天下。称为大明。<name role="" type="person">天台山</name>。浙 <lb ed="X" n="0876a21"/><lb ed="R109" n="0088b03"/>江之山也。在台州之北。幽溪者。地名。在山内。沙门 <lb ed="X" n="0876a22"/><lb ed="R109" n="0088b04"/>者。梵语。或云桑门。皆梵音不同。什师云。<persName>佛</persName>法及外 <lb ed="X" n="0876a23"/><lb ed="R109" n="0088b05"/>道。凡出家者。皆称沙门。乃出家之都称。或翻息心。 <lb ed="X" n="0876a24"/><lb ed="R109" n="0088b06"/>瑞应经云。息心达本源。故号为沙门。又云勤息。谓 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0876b" n="0876b"/> <lb ed="X" n="0876b01"/><lb ed="R109" n="0088b07"/>勤求戒定慧。息灭贪嗔痴。今释沙门有四教。各分 <lb ed="X" n="0876b02"/><lb ed="R109" n="0088b08"/>四种。谓勝道沙门。说道沙门。活道沙门。汚道沙门。 <lb ed="X" n="0876b03"/><lb ed="R109" n="0088b09"/>若勤求藏通戒定慧。息见思之心。证三乘果。乃藏 <lb ed="X" n="0876b04"/><lb ed="R109" n="0088b10"/>通二教勝道沙门。若从真起应。说生灭无生二种 <lb ed="X" n="0876b05"/><lb ed="R109" n="0088b11"/>四谛。乃说道沙门。若禀二教。修七科道品。乃活道 <lb ed="X" n="0876b06"/><lb ed="R109" n="0088b12"/>沙门。不然者。乃汚道沙门也。别圆亦然。传灯。乃论 <lb ed="X" n="0876b07"/><lb ed="R109" n="0088b13"/>主之讳也。谓传真谛灯。俗谛灯。中谛灯。次第灯。一 <lb ed="X" n="0876b08"/><lb ed="R109" n="0088b14"/>心灯。今造此论。乃传西方唯心四土。自性三身。一 <lb ed="X" n="0876b09"/><lb ed="R109" n="0088b15"/>心妙莲灯也。和南者。梵云。槃那寐。或云。槃谈。讹云 <lb ed="X" n="0876b10"/><lb ed="R109" n="0088b16"/>和南也。皆翻我礼。即礼拜也。撰者述也。造也。大师 <lb ed="X" n="0876b11"/><lb ed="R109" n="0088b17"/>俗姓葉。浙江衢州人。少从进贤映庵禅师剃发。随 <lb ed="X" n="0876b12"/><lb ed="R109" n="0088b18"/>谒百松法师。闻讲法花。恍有神会。次问楞严大定 <lb ed="X" n="0876b13"/><lb ed="R109" n="0089a01"/>之旨。百松瞪目周视。灯即契入。百松以金雲紫袈 <lb ed="X" n="0876b14"/><lb ed="R109" n="0089a02"/>裟授之。一生修法花。大悲。光明。弥陀。楞严等忏。无 <lb ed="X" n="0876b15"/><lb ed="R109" n="0089a03"/>虚日。卜居幽溪高明寺。先有土人葉祺。葬亲寺後。 <lb ed="X" n="0876b16"/><lb ed="R109" n="0089a04"/>梦神云。此圣道场地。将有肉身菩萨大作<persName>佛</persName>事。可 <lb ed="X" n="0876b17"/><lb ed="R109" n="0089a05"/>速迁。祺不信。俄擧家病困。惧而徙焉。翌日灯至。即 <lb ed="X" n="0876b18"/><lb ed="R109" n="0089a06"/>其地立天台祖庭。学侣辐辏。尝于新昌大<persName>佛</persName>前。登 <lb ed="X" n="0876b19"/><lb ed="R109" n="0089a07"/>座竖義。众闻石室天乐铿锵。讲毕乃寂。而著作此 <lb ed="X" n="0876b20"/><lb ed="R109" n="0089a08"/>论。融会三观。阐扬净土法门。每岁修四三昧。身先 <lb ed="X" n="0876b21"/><lb ed="R109" n="0089a09"/>率众。精进勇猛。註楞严维摩等经。凡染翰。必被戒 <lb ed="X" n="0876b22"/><lb ed="R109" n="0089a10"/>衲。前後应讲七十馀期。预知时至。手书妙法莲花 <lb ed="X" n="0876b23"/><lb ed="R109" n="0089a11"/>经五字。复高唱经题者再。泊然而寂。总标论题竟。</p> <lb ed="X" n="0876b24"/><lb ed="R109" n="0089a12"/><p xml:id="pX61p0876b2401">〇二请加述意。又二。初皈命请加。二造论成益〇 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0876c" n="0876c"/> <lb ed="X" n="0876c01"/><lb ed="R109" n="0089a13"/>今初。</p> <lb ed="X" n="0876c02"/><lb ed="R109" n="0089a14"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX61p0876c0201"><l>稽首能仁圆满智</l><l>无量寿觉大导师</l> <lb ed="X" n="0876c03"/><lb ed="R109" n="0089a15"/><l>所说安养大乘经</l><l>了義了義至圆顿</l> <lb ed="X" n="0876c04"/><lb ed="R109" n="0089a16"/><l>妙德普贤观自在</l><l>势至淸净大海众</l> <lb ed="X" n="0876c05"/><lb ed="R109" n="0089a17"/><l><name role="" type="person">马鸣</name>龙树及天亲</l><l>此土庐山莲社祖</l> <lb ed="X" n="0876c06"/><lb ed="R109" n="0089a18"/><l>天台智者幷法智</l><l>古往今来宏法师</l> <lb ed="X" n="0876c07"/><lb ed="R109" n="0089b01"/><l>我今皈命礼三宝</l><l>求乞冥加发神识</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0876c08"/><lb ed="R109" n="0089b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0876c0801">造论宏法。必先皈命三宝者。略有四義。一顺古先 <lb ed="X" n="0876c09"/><lb ed="R109" n="0089b03"/>圣贤仪式故。二令增长众生福德善根故。三不同 <lb ed="X" n="0876c10"/><lb ed="R109" n="0089b04"/>外道议论无宗本故。四显示能归所归性空寂。感 <lb ed="X" n="0876c11"/><lb ed="R109" n="0089b05"/>应道交难思议故。须知皈命。有能归所归。请加。有 <lb ed="X" n="0876c12"/><lb ed="R109" n="0089b06"/>能请所请。先明能归。文中稽首者。下拜首至地。擧 <lb ed="X" n="0876c13"/><lb ed="R109" n="0089b07"/>身业。总摄三业也。又言皈命者。乃身命皈依也。归 <lb ed="X" n="0876c14"/><lb ed="R109" n="0089b08"/>者。投向義。返还義。生死海中。唯三宝功德可作恃 <lb ed="X" n="0876c15"/><lb ed="R109" n="0089b09"/>怙。故应投向。三宝体性。即众生现前介尔心性。由 <lb ed="X" n="0876c16"/><lb ed="R109" n="0089b10"/>无始来偝觉合尘甘自逃背。今偝尘合觉。复本心 <lb ed="X" n="0876c17"/><lb ed="R109" n="0089b11"/>源。故名返还。命者。依于色心连持不断之所假立。 <lb ed="X" n="0876c18"/><lb ed="R109" n="0089b12"/>非有实法。但为众生迷情之所宝重。随顺世间语 <lb ed="X" n="0876c19"/><lb ed="R109" n="0089b13"/>言。擧此总摄三业也。将此最重之命。投向住持三 <lb ed="X" n="0876c20"/><lb ed="R109" n="0089b14"/>宝。则为增上缘。研此假立命根本不可得。便返还 <lb ed="X" n="0876c21"/><lb ed="R109" n="0089b15"/>一体三宝也。能仁下。所归三宝。又三。先明<persName>佛</persName>宝。二 <lb ed="X" n="0876c22"/><lb ed="R109" n="0089b16"/>明法宝。三明僧宝。能仁圆满智。无量寿觉大导师 <lb ed="X" n="0876c23"/><lb ed="R109" n="0089b17"/>者。<persName>佛</persName>宝也。初句明此土教主。次句彼土导师。梵语 <lb ed="X" n="0876c24"/><lb ed="R109" n="0089b18"/>释迦牟尼。此云能仁寂默。能仁表大悲。不住涅槃。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0877a" n="0877a"/> <lb ed="X" n="0877a01"/><lb ed="R109" n="0090a01"/>寂默表大智。不住生死。乃悲智双运。立此嘉称。又 <lb ed="X" n="0877a02"/><lb ed="R109" n="0090a02"/>能仁者。姓也。阿含云。昔有轮王。姓甘蔗氏。听次妃 <lb ed="X" n="0877a03"/><lb ed="R109" n="0090a03"/>之谮。摈四太子。至雪山北。自立城居。以德归人。不 <lb ed="X" n="0877a04"/><lb ed="R109" n="0090a04"/>数年间。乃为强国父王悔忆。遣使往召。四子辞过 <lb ed="X" n="0877a05"/><lb ed="R109" n="0090a05"/>不还。父王三歎。我子释迦。因此命族。又云。住直树 <lb ed="X" n="0877a06"/><lb ed="R109" n="0090a06"/>林。又号释迦。既于林立国。即以林为姓。寂默者。字 <lb ed="X" n="0877a07"/><lb ed="R109" n="0090a07"/>也。本行经云。又诸释种。立性憍慢多言。及见太子。 <lb ed="X" n="0877a08"/><lb ed="R109" n="0090a08"/>悉皆默然。王云。宜字牟尼。又能仁表大悲。而有生 <lb ed="X" n="0877a09"/><lb ed="R109" n="0090a09"/>缘悲。法缘悲。无缘悲。寂默表大智。而有一切智。道 <lb ed="X" n="0877a10"/><lb ed="R109" n="0090a10"/>种智。一切种智。今三悲究竟。三智圆满。三悲为福 <lb ed="X" n="0877a11"/><lb ed="R109" n="0090a11"/>德莊严。三智为智慧莊严。福慧双足。莊严法身。故 <lb ed="X" n="0877a12"/><lb ed="R109" n="0090a12"/>曰释迦牟尼也。无量寿者。彼土接引导师也。要解 <lb ed="X" n="0877a13"/><lb ed="R109" n="0090a13"/>云。梵语阿弥陀。正翻无量。本不可说。本师以光寿 <lb ed="X" n="0877a14"/><lb ed="R109" n="0090a14"/>二義。收尽一切无量。寿则竖。穷三际。光则横遍十 <lb ed="X" n="0877a15"/><lb ed="R109" n="0090a15"/>方。横竖交彻。即法界体。今言无量寿。乃擧竖以摄 <lb ed="X" n="0877a16"/><lb ed="R109" n="0090a16"/>横也。觉者。谓自觉。觉他。觉满。悟性真常。了惑虚妄。 <lb ed="X" n="0877a17"/><lb ed="R109" n="0090a17"/>名自觉。运无缘慈。度有情界。名觉他。穷源极底。行 <lb ed="X" n="0877a18"/><lb ed="R109" n="0090a18"/>圆果满。名觉满也。大导师者。然<persName>佛</persName>具三身引物。若 <lb ed="X" n="0877a19"/><lb ed="R109" n="0090b01"/>行人至观行相似位中。不为见思所乱。故感弥陀 <lb ed="X" n="0877a20"/><lb ed="R109" n="0090b02"/>变化身。及诸圣众。引归同居方便二种净土。若至 <lb ed="X" n="0877a21"/><lb ed="R109" n="0090b03"/>分证位中。不为二边所乱。故感受用身。及诸圣众。 <lb ed="X" n="0877a22"/><lb ed="R109" n="0090b04"/>引归实报寂光二种净土。然<persName>佛</persName>有四十八种大愿。 <lb ed="X" n="0877a23"/><lb ed="R109" n="0090b05"/>又具三身普引。故曰大导师也。<persName>佛</persName>宝竟。二明法宝。 <lb ed="X" n="0877a24"/><lb ed="R109" n="0090b06"/>所说者。<persName>佛</persName>为能说。经为所说。安养者。梵云须摩提。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0877b" n="0877b"/> <lb ed="X" n="0877b01"/><lb ed="R109" n="0090b07"/>此云安养。又云淸泰。又云极乐。乃永離众苦。第一 <lb ed="X" n="0877b02"/><lb ed="R109" n="0090b08"/>安稳之谓。大乘者。大乃对小而言。具体相用三大。 <lb ed="X" n="0877b03"/><lb ed="R109" n="0090b09"/>法花经云。其车高廣。众宝莊挍。其车高。故言体大。 <lb ed="X" n="0877b04"/><lb ed="R109" n="0090b10"/>其车廣。故言相大。众宝莊挍。故言用大。乘者。车乘。 <lb ed="X" n="0877b05"/><lb ed="R109" n="0090b11"/>约喩为名。运载为義。而有三种。谓理乘。随乘。得乘。 <lb ed="X" n="0877b06"/><lb ed="R109" n="0090b12"/>体大为理乘。相大为随乘。用大为得乘。又所乘三 <lb ed="X" n="0877b07"/><lb ed="R109" n="0090b13"/>大为理乘。能乘三智为随乘。能所究竟为得乘。经 <lb ed="X" n="0877b08"/><lb ed="R109" n="0090b14"/>者。梵云修多罗。此云契经。谓契缘。契事。契理。契缘 <lb ed="X" n="0877b09"/><lb ed="R109" n="0090b15"/>为教经。契事为行经。契理为理经。又契缘。故为世 <lb ed="X" n="0877b10"/><lb ed="R109" n="0090b16"/>界悉昙之经。契事。故为为人。对治二种悉昙之经。 <lb ed="X" n="0877b11"/><lb ed="R109" n="0090b17"/>契理。故为第一義悉昙之经。了義者。谓了明第一 <lb ed="X" n="0877b12"/><lb ed="R109" n="0090b18"/>義谛之理。中道之理。为理了明。<persName>佛</persName>法界证穷此理。 <lb ed="X" n="0877b13"/><lb ed="R109" n="0091a01"/>为事了明。安养诸经。具此事理二了。故曰了義中 <lb ed="X" n="0877b14"/><lb ed="R109" n="0091a02"/>了義也。至圆顿者。谓圆教之理。具四義故名圆。谓 <lb ed="X" n="0877b15"/><lb ed="R109" n="0091a03"/>圆妙。圆融。圆足。圆顿。今净土法门。念念之中。圆转 <lb ed="X" n="0877b16"/><lb ed="R109" n="0091a04"/>五浊故妙。圆净四土故融。圆见三身故足。圆证三 <lb ed="X" n="0877b17"/><lb ed="R109" n="0091a05"/>不退故顿。带业往生。一生成<persName>佛</persName>。可谓至圆至顿也。 <lb ed="X" n="0877b18"/><lb ed="R109" n="0091a06"/>法宝竟。三明僧宝。</p><p xml:id="pX61p0877b1808" cb:place="inline">〇妙德者。梵语<name role="" type="person">文殊师利</name>。或云 <lb ed="X" n="0877b19"/><lb ed="R109" n="0091a07"/>文殊师利。此云妙德。亦云<name role="" type="person">妙吉祥</name>。谓文殊生时。十 <lb ed="X" n="0877b20"/><lb ed="R109" n="0091a08"/>事吉祥。谓光明满室。甘露盈庭。地涌七珍。神开伏 <lb ed="X" n="0877b21"/><lb ed="R109" n="0091a09"/>藏。鸡生凤子。猪娩龙豚。马产麒麟。牛生白𤢟。仓变 <lb ed="X" n="0877b22"/><lb ed="R109" n="0091a10"/>金粟。象具六牙。具此十瑞。故曰<name role="" type="person">妙吉祥</name>。生于舍卫 <lb ed="X" n="0877b23"/><lb ed="R109" n="0091a11"/>国。多罗聚落。梵德婆罗门家。从母右脇而生。身紫 <lb ed="X" n="0877b24"/><lb ed="R109" n="0091a12"/>金色堕地能语。寻于<persName>佛</persName>所出家。首楞严三昧经。过 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0877c" n="0877c"/> <lb ed="X" n="0877c01"/><lb ed="R109" n="0091a13"/>去无量阿僧祇劫。南方世界名平等。<persName>佛</persName>号龙种上 <lb ed="X" n="0877c02"/><lb ed="R109" n="0091a14"/>尊王<persName>如来</persName>。即文殊是。央掘经言。现在北方常喜世 <lb ed="X" n="0877c03"/><lb ed="R109" n="0091a15"/>界。欢喜藏摩尼宝积<persName>佛</persName>。即文殊是。悲华经言。阿弥 <lb ed="X" n="0877c04"/><lb ed="R109" n="0091a16"/>陀<persName>佛</persName>。为转轮王时。第三王子。名曰王众。于宝藏<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0877c05"/><lb ed="R109" n="0091a17"/>所。发菩提心。愿于来世。行菩萨道。无有齐限。莊严 <lb ed="X" n="0877c06"/><lb ed="R109" n="0091a18"/><persName>佛</persName>刹。大宝塡𡍫。又无恶触。及诸女人。及其名字。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0877c07"/><lb ed="R109" n="0091b01"/>即改王众字。号为<name role="" type="person">文殊师利</name>。授记曰。于未来世。南 <lb ed="X" n="0877c08"/><lb ed="R109" n="0091b02"/>方世界。名曰淸净无垢宝塡。成阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0877c09"/><lb ed="R109" n="0091b03"/>菩提。号曰普现<persName>如来</persName>。</p><p xml:id="pX61p0877c0909" cb:place="inline">〇普贤者。梵云邲输<g ref="#CB02494">跋</g>陀。悲 <lb ed="X" n="0877c10"/><lb ed="R109" n="0091b04"/>华经云。阿弥陀<persName>佛</persName>。为转轮王时。第八王子。名曰泯 <lb ed="X" n="0877c11"/><lb ed="R109" n="0091b05"/>图。于宝藏<persName>佛</persName>前发愿。愿于是不净世界。修菩萨行。 <lb ed="X" n="0877c12"/><lb ed="R109" n="0091b06"/>复当修治莊严。十千不净世界。令得严净。如靑香 <lb ed="X" n="0877c13"/><lb ed="R109" n="0091b07"/>光明无垢世界。亦当教化无量菩萨。令心淸净。皆 <lb ed="X" n="0877c14"/><lb ed="R109" n="0091b08"/>趣大乘。悉使充满我之世界。<persName>佛</persName>即改泯图名。号为 <lb ed="X" n="0877c15"/><lb ed="R109" n="0091b09"/>普贤。授记未来于北方知水善净功德世界。成阿 <lb ed="X" n="0877c16"/><lb ed="R109" n="0091b10"/>耨多罗三藐三菩提。号曰智刚吼自在相王<persName>如来</persName>。</p> <lb ed="X" n="0877c17"/><lb ed="R109" n="0091b11"/><p xml:id="pX61p0877c1701">〇观自在者。梵云阿那婆娄吉低输。此云观世音。 <lb ed="X" n="0877c18"/><lb ed="R109" n="0091b12"/>又名观自在。现在<name role="" type="person">西方极乐世界</name>。为補处菩萨。悲 <lb ed="X" n="0877c19"/><lb ed="R109" n="0091b13"/>华经云。往昔劫中。阿弥陀<persName>佛</persName>为转轮王时。观世音 <lb ed="X" n="0877c20"/><lb ed="R109" n="0091b14"/>菩萨。为第一太子。名曰不眴。尔时宝藏<persName>如来</persName>。为转 <lb ed="X" n="0877c21"/><lb ed="R109" n="0091b15"/>轮王授记<anchor xml:id="nkr_note_add_0877c2101" n="0877c2101"/><anchor xml:id="beg0877c2101" n="0877c2101"/>已<anchor xml:id="end0877c2101"/>。不眴太子。前白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。今我以大 <lb ed="X" n="0877c22"/><lb ed="R109" n="0091b16"/>音声。告诸众生。我之所有一切善根。尽迴向阿耨 <lb ed="X" n="0877c23"/><lb ed="R109" n="0091b17"/>多罗三藐三菩提。愿我行菩萨道时。若有众生。受 <lb ed="X" n="0877c24"/><lb ed="R109" n="0091b18"/>诸苦恼恐怖等事。退失正法。堕大暗处。忧愁孤穷 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0878a" n="0878a"/> <lb ed="X" n="0878a01"/><lb ed="R109" n="0092a01"/>无有救护。若能念我。称我名字。若其为我天耳所 <lb ed="X" n="0878a02"/><lb ed="R109" n="0092a02"/>闻。天眼所见。是众生等。若不得免斯苦恼者。我终 <lb ed="X" n="0878a03"/><lb ed="R109" n="0092a03"/>不成阿耨多罗三藐三菩提。<persName>世尊</persName>。我今复当为众 <lb ed="X" n="0878a04"/><lb ed="R109" n="0092a04"/>生故。发上勝愿。愿转轮圣王。于<name role="" type="person">安乐世界</name>。作<persName>佛</persName>事 <lb ed="X" n="0878a05"/><lb ed="R109" n="0092a05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0878a0501" n="0878a0501"/><anchor xml:id="beg0878a0501" n="0878a0501"/>已<anchor xml:id="end0878a0501"/>。入无馀涅槃。乃至正法住时。我于其中修菩萨 <lb ed="X" n="0878a06"/><lb ed="R109" n="0092a06"/>道。是<persName>佛</persName>正法初夜灭。即其後夜。成阿耨多罗三藐 <lb ed="X" n="0878a07"/><lb ed="R109" n="0092a07"/>三菩提。时宝藏<persName>佛</persName>。寻为授记曰。汝观天人三恶一 <lb ed="X" n="0878a08"/><lb ed="R109" n="0092a08"/>切众生。生大悲心。欲断众生诸苦恼故。欲令众生 <lb ed="X" n="0878a09"/><lb ed="R109" n="0092a09"/>住安乐故。今当字汝为观世音。无量寿<persName>佛</persName>般涅槃 <lb ed="X" n="0878a10"/><lb ed="R109" n="0092a10"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0878a1001" n="0878a1001"/><anchor xml:id="beg0878a1001" n="0878a1001"/>已<anchor xml:id="end0878a1001"/>。第二恒河沙阿僧祇劫。彼土转名一切珍宝所 <lb ed="X" n="0878a11"/><lb ed="R109" n="0092a11"/>成就世界。所有种种莊严。无量无边。<name role="" type="person">安乐世界</name>所 <lb ed="X" n="0878a12"/><lb ed="R109" n="0092a12"/>不能及。汝于菩提树下。成阿耨多罗三藐三菩提。 <lb ed="X" n="0878a13"/><lb ed="R109" n="0092a13"/>号遍出一切光明功德山王<persName>如来</persName>。</p><p xml:id="pX61p0878a1314" cb:place="inline">〇势至者。梵语 <lb ed="X" n="0878a14"/><lb ed="R109" n="0092a14"/>摩诃那钵。此云大势至。现在<name role="" type="person">极乐世界</name>。第二補处 <lb ed="X" n="0878a15"/><lb ed="R109" n="0092a15"/>菩萨也。悲华经云。昔阿弥陀<persName>佛</persName>。为转轮王时。大势 <lb ed="X" n="0878a16"/><lb ed="R109" n="0092a16"/>至为第二太子。名曰尼摩。尔时宝藏<persName>如来</persName>。为王及 <lb ed="X" n="0878a17"/><lb ed="R109" n="0092a17"/>第一太子授记<anchor xml:id="nkr_note_add_0878a1701" n="0878a1701"/><anchor xml:id="beg0878a1701" n="0878a1701"/>已<anchor xml:id="end0878a1701"/>。第二王子。亦白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。如我 <lb ed="X" n="0878a18"/><lb ed="R109" n="0092a18"/>所有身口意业。淸净福德。尽以迴向阿耨多罗三 <lb ed="X" n="0878a19"/><lb ed="R109" n="0092b01"/>藐三菩提。愿遍出一切光明功德山王<persName>佛</persName>。始初成 <lb ed="X" n="0878a20"/><lb ed="R109" n="0092b02"/>道。我当先请转于法轮。随其说法。所经时节。于其 <lb ed="X" n="0878a21"/><lb ed="R109" n="0092b03"/>中间行菩萨道。是<persName>佛</persName>涅槃後。正法灭<anchor xml:id="nkr_note_add_0878a2101" n="0878a2101"/><anchor xml:id="beg0878a2101" n="0878a2101"/>已<anchor xml:id="end0878a2101"/>。我于其後。 <lb ed="X" n="0878a22"/><lb ed="R109" n="0092b04"/>次第成于阿耨多罗三藐三菩提。我作<persName>佛</persName>时。所作 <lb ed="X" n="0878a23"/><lb ed="R109" n="0092b05"/><persName>佛</persName>事。世界所有种种莊严。般涅槃後。正法住世。悉 <lb ed="X" n="0878a24"/><lb ed="R109" n="0092b06"/>如彼<persName>佛</persName>。等无有异。尔时<persName>佛</persName>告第二王子。汝今所愿。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0878b" n="0878b"/> <lb ed="X" n="0878b01"/><lb ed="R109" n="0092b07"/>取大世界。如汝所愿。当于如是最大世界。成阿耨 <lb ed="X" n="0878b02"/><lb ed="R109" n="0092b08"/>多罗三藐三菩提。号曰善住珍宝山王<persName>如来</persName>。由汝 <lb ed="X" n="0878b03"/><lb ed="R109" n="0092b09"/>愿取大世界故。因是字汝为得大势。</p><p xml:id="pX61p0878b0315" cb:place="inline">〇<name role="" type="person">马鸣</name>者。梵 <lb ed="X" n="0878b04"/><lb ed="R109" n="0092b10"/>语阿湿矩沙。此云<name role="" type="person">马鸣</name>。东天竺桑岐多国婆罗门。 <lb ed="X" n="0878b05"/><lb ed="R109" n="0092b11"/>得法于夜奢尊者。尝制大乘起信论。末後劝人求 <lb ed="X" n="0878b06"/><lb ed="R109" n="0092b12"/>生净土曰。众生以住此<name role="" type="person">娑婆世界</name>。自畏不能常値 <lb ed="X" n="0878b07"/><lb ed="R109" n="0092b13"/>诸<persName>佛</persName>。亲承供养。惧畏信心。难可成就。意欲退者。当 <lb ed="X" n="0878b08"/><lb ed="R109" n="0092b14"/>知<persName>如来</persName>有勝方便。摄护信心。谓以专意念<persName>佛</persName>因缘。 <lb ed="X" n="0878b09"/><lb ed="R109" n="0092b15"/>随愿得生他方<persName>佛</persName>土。常见于<persName>佛</persName>。永離恶道。如修多 <lb ed="X" n="0878b10"/><lb ed="R109" n="0092b16"/>罗说。若人专念<name role="" type="person">西方极乐世界</name>。阿弥陀<persName>佛</persName>。所修善 <lb ed="X" n="0878b11"/><lb ed="R109" n="0092b17"/>根。迴向愿求生彼世界。即得往生。常见<persName>佛</persName>故。终无 <lb ed="X" n="0878b12"/><lb ed="R109" n="0092b18"/>有退。若观彼<persName>佛</persName>真如法身。常勤修习。毕竟得生。住 <lb ed="X" n="0878b13"/><lb ed="R109" n="0093a01"/>正定聚。後付法于<name role="" type="person">迦毘摩罗</name>尊者<anchor xml:id="nkr_note_add_0878b1301" n="0878b1301"/><anchor xml:id="beg0878b1301" n="0878b1301"/>已<anchor xml:id="end0878b1301"/>。即入龙奋迅 <lb ed="X" n="0878b14"/><lb ed="R109" n="0093a02"/>三昧。挺身虚空。如日轮相。还复本位。而取涅槃。</p><p xml:id="pX61p0878b1419" cb:place="inline">〇 <lb ed="X" n="0878b15"/><lb ed="R109" n="0093a03"/>龙树者。梵云那伽曷树那。此云龙树。南天竺国梵 <lb ed="X" n="0878b16"/><lb ed="R109" n="0093a04"/>志之裔。得法于<name role="" type="person">迦毘摩罗</name>尊者。意欲廣演经教。时 <lb ed="X" n="0878b17"/><lb ed="R109" n="0093a05"/>大龙菩萨。即以神力。接入龙宫。开七宝函。与诸方 <lb ed="X" n="0878b18"/><lb ed="R109" n="0093a06"/>等经典。九十日中。通解甚多。龙即送之出宫。还天 <lb ed="X" n="0878b19"/><lb ed="R109" n="0093a07"/>竺国。大宏法施。尝造毘婆沙论。论中有称赞弥陀 <lb ed="X" n="0878b20"/><lb ed="R109" n="0093a08"/>偈。其略曰。若人愿作<persName>佛</persName>。心念阿弥陀。应时为现身。 <lb ed="X" n="0878b21"/><lb ed="R109" n="0093a09"/>是故我皈命。彼<persName>佛</persName>本愿力。十方诸菩萨。来供养听 <lb ed="X" n="0878b22"/><lb ed="R109" n="0093a10"/>法。是故我稽首。彼土诸菩萨。具足诸相好。以自莊 <lb ed="X" n="0878b23"/><lb ed="R109" n="0093a11"/>严身。我今皈命礼。又造大智度论云。菩萨常修念 <lb ed="X" n="0878b24"/><lb ed="R109" n="0093a12"/><persName>佛</persName>三昧因缘故。所生常値诸<persName>佛</persName>。如般舟三昧中说。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0878c" n="0878c"/> <lb ed="X" n="0878c01"/><lb ed="R109" n="0093a13"/>菩萨入是三昧。即见生阿<name role="" type="person">弥陀<persName>佛</persName>国</name>。後付法迦那 <lb ed="X" n="0878c02"/><lb ed="R109" n="0093a14"/>提婆尊者<anchor xml:id="nkr_note_add_0878c0201" n="0878c0201"/><anchor xml:id="beg0878c0201" n="0878c0201"/>已<anchor xml:id="end0878c0201"/>。入三昧。如蝉蜕而去。按入楞伽经。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0878c03"/><lb ed="R109" n="0093a15"/>告大慧云。大慧汝当知。<persName>善逝</persName>涅槃後。未来世当有。 <lb ed="X" n="0878c04"/><lb ed="R109" n="0093a16"/>持于我法者。南天竺国中。大名德比丘。厥号为龙 <lb ed="X" n="0878c05"/><lb ed="R109" n="0093a17"/>树。能破有无宗。世间中显我。无上大乘法。得初欢 <lb ed="X" n="0878c06"/><lb ed="R109" n="0093a18"/>喜地。往生安乐国。自<persName>世尊</persName>入寂。七百年而龙树出 <lb ed="X" n="0878c07"/><lb ed="R109" n="0093b01"/>世。适符<persName>佛</persName>记。</p><p xml:id="pX61p0878c0706" cb:place="inline">〇天亲者。梵云婆薮盘豆。此云天亲。 <lb ed="X" n="0878c08"/><lb ed="R109" n="0093b02"/>言天亲者。菩萨乃毘纽天亲也。<name role="" type="person">北天竺</name>富娄叉国 <lb ed="X" n="0878c09"/><lb ed="R109" n="0093b03"/>人。于一切有部出家受业。乐闻小乘。辄毁大乘经 <lb ed="X" n="0878c10"/><lb ed="R109" n="0093b04"/>典。後闻其兄无著。诵十地经。闻<anchor xml:id="nkr_note_add_0878c1001" n="0878c1001"/><anchor xml:id="beg0878c1001" n="0878c1001"/>已<anchor xml:id="end0878c1001"/>感悟。追悔前愆。 <lb ed="X" n="0878c11"/><lb ed="R109" n="0093b05"/>欲自断舌。无著止之曰。昔以舌毁大乘。今以舌赞 <lb ed="X" n="0878c12"/><lb ed="R109" n="0093b06"/>大乘。補过自新。犹为善矣。断舌绝言。其利安在。天 <lb ed="X" n="0878c13"/><lb ed="R109" n="0093b07"/>亲于是精研覃思。制大乘论。凡百馀部。幷行于世。 <lb ed="X" n="0878c14"/><lb ed="R109" n="0093b08"/>所制无量寿经论。开示净土。立五念门。一礼拜。二 <lb ed="X" n="0878c15"/><lb ed="R109" n="0093b09"/>赞歎。三作愿。四观察。五迴向。冠以偈曰。<persName>世尊</persName>我一 <lb ed="X" n="0878c16"/><lb ed="R109" n="0093b10"/>心。皈命尽十方。无碍光<persName>如来</persName>。愿生安乐国。我作论 <lb ed="X" n="0878c17"/><lb ed="R109" n="0093b11"/>说偈。愿见弥陀<persName>佛</persName>。普共诸众生。往生安乐国。平居 <lb ed="X" n="0878c18"/><lb ed="R109" n="0093b12"/>兼修兜率观。愿觐慈氏。後捨寿。经六月现形。告无 <lb ed="X" n="0878c19"/><lb ed="R109" n="0093b13"/>著曰。吾<anchor xml:id="nkr_note_add_0878c1901" n="0878c1901"/><anchor xml:id="beg0878c1901" n="0878c1901"/>已<anchor xml:id="end0878c1901"/>生慈氏前矣。</p><p xml:id="pX61p0878c1911" cb:place="inline">〇庐山莲社祖者。慧远大 <lb ed="X" n="0878c20"/><lb ed="R109" n="0093b14"/>师也。师姓贾氏。雁门楼烦人。幼而好学。博综六经。 <lb ed="X" n="0878c21"/><lb ed="R109" n="0093b15"/>尤善莊老。时道安法师。建刹太行恒山。远往归之。 <lb ed="X" n="0878c22"/><lb ed="R109" n="0093b16"/>闻讲般若经。豁然开悟。因投簪受业。精思讽诵。以 <lb ed="X" n="0878c23"/><lb ed="R109" n="0093b17"/>夜继昼。安歎曰。使道流东国者。其在远乎。晋太元 <lb ed="X" n="0878c24"/><lb ed="R109" n="0093b18"/>六年。过浔阳。见庐山间旷。可以栖止。乃立精舍。号 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0879a" n="0879a"/> <lb ed="X" n="0879a01"/><lb ed="R109" n="0094a01"/><name role="" type="person">龙泉寺</name>。时远同门慧永。先居庐山西林。欲邀同止。 <lb ed="X" n="0879a02"/><lb ed="R109" n="0094a02"/>而远学侣浸众。西林隘不可处。刺史桓伊。为远更 <lb ed="X" n="0879a03"/><lb ed="R109" n="0094a03"/>立寺山东。遂号东林。远于是率众行道。凿池种莲。 <lb ed="X" n="0879a04"/><lb ed="R109" n="0094a04"/>于水上立十二葉莲花。因波随转。分刻昼夜。以为 <lb ed="X" n="0879a05"/><lb ed="R109" n="0094a05"/>行道之节。既而四方淸信之士。闻风而至者。百二 <lb ed="X" n="0879a06"/><lb ed="R109" n="0094a06"/>十三人。远曰。诸君之来。能无意于净土乎。乃造西 <lb ed="X" n="0879a07"/><lb ed="R109" n="0094a07"/>方三圣像。建斋立社。令<name role="" type="person">刘遗民</name>著发愿文。勒之石。 <lb ed="X" n="0879a08"/><lb ed="R109" n="0094a08"/>居山三十年。迹不入俗。专志净土。澄心观想。三见 <lb ed="X" n="0879a09"/><lb ed="R109" n="0094a09"/>圣像而沉厚不言。義熙十二年<note place="inline">七月晦夕</note>于<name role="" type="person">般若台</name>之 <lb ed="X" n="0879a10"/><lb ed="R109" n="0094a10"/>东龛。方从定起。见阿弥陀<persName>佛</persName>。身满虚空。圆光之中。 <lb ed="X" n="0879a11"/><lb ed="R109" n="0094a11"/>有诸化<persName>佛</persName>。观音。势至。左右侍立。又水流光明。分十 <lb ed="X" n="0879a12"/><lb ed="R109" n="0094a12"/>四支。回注上下。演说苦。空。无常。无我之音。<persName>佛</persName>告远 <lb ed="X" n="0879a13"/><lb ed="R109" n="0094a13"/>曰。我以本愿力故。来安慰汝。汝後七日。当生我国。 <lb ed="X" n="0879a14"/><lb ed="R109" n="0094a14"/>又见社中先化者。<persName>佛陀</persName>耶舍。慧持。慧永。<name role="" type="person">刘遗民</name>等。 <lb ed="X" n="0879a15"/><lb ed="R109" n="0094a15"/>皆在侧前揖曰。师早发心。何来之晚。远谓弟子法 <lb ed="X" n="0879a16"/><lb ed="R109" n="0094a16"/>净。惠宝曰。吾始居此山十一年。三睹圣像。今复再 <lb ed="X" n="0879a17"/><lb ed="R109" n="0094a17"/>见。吾生净土必矣。即自制遗戒。八月六日。端坐入 <lb ed="X" n="0879a18"/><lb ed="R109" n="0094a18"/>寂。年八十三。</p><p xml:id="pX61p0879a1806" cb:place="inline">〇天台智者。乃<name role="" type="person">天台山</name>智顗大师也。 <lb ed="X" n="0879a19"/><lb ed="R109" n="0094b01"/>字德安。姓陈。颍川人。母孕时。梦香烟五<anchor xml:id="nkr_note_add_0879a1901" n="0879a1901"/><anchor xml:id="beg0879a1901" n="0879a1901"/>采<anchor xml:id="end0879a1901"/>。萦绕怀 <lb ed="X" n="0879a20"/><lb ed="R109" n="0094b02"/>抱。及诞。室内光明洞然。眼有重瞳。卧必合掌。坐必 <lb ed="X" n="0879a21"/><lb ed="R109" n="0094b03"/>向西。少长见像即礼。逢僧必敬。年十八岁。投湘州 <lb ed="X" n="0879a22"/><lb ed="R109" n="0094b04"/>果愿寺。法緖出家。诵法花经。兼通律藏。性乐禅悦。 <lb ed="X" n="0879a23"/><lb ed="R109" n="0094b05"/>诣光州大苏山。礼慧思禅师。思一见曰。昔日灵山 <lb ed="X" n="0879a24"/><lb ed="R109" n="0094b06"/>同听法花。夙缘所追。今复来矣。即示以普贤道场。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0879b" n="0879b"/> <lb ed="X" n="0879b01"/><lb ed="R109" n="0094b07"/>为说四安乐行。顗乃于此山。修法花三昧。始经三 <lb ed="X" n="0879b02"/><lb ed="R109" n="0094b08"/>夕。诵至药王品。是真精进。是名真法供养<persName>如来</persName>。身 <lb ed="X" n="0879b03"/><lb ed="R109" n="0094b09"/>心豁然。寂然入定。照了法花。达诸法相。陈光大元 <lb ed="X" n="0879b04"/><lb ed="R109" n="0094b10"/>年。初至金陵。居<name role="" type="person">瓦官寺</name>。创宏禅法。太建七年。往临 <lb ed="X" n="0879b05"/><lb ed="R109" n="0094b11"/>海<name role="" type="person">天台山</name>。结庵于北峰。居焉。未幾。奉诏入金陵。陈 <lb ed="X" n="0879b06"/><lb ed="R109" n="0094b12"/>亡。去之庐山。又周遊荆扬间。隋开皇十四年。归天 <lb ed="X" n="0879b07"/><lb ed="R109" n="0094b13"/>台。前後造寺三十六所。<persName>佛</persName>像八十万躯。亲度僧一 <lb ed="X" n="0879b08"/><lb ed="R109" n="0094b14"/>万四千人。赎鱼<g ref="#CB05443">簄</g>溪梁六十馀所。作放生池。表闻 <lb ed="X" n="0879b09"/><lb ed="R109" n="0094b15"/>于朝。严禁採捕。龙天致敬。道俗向化。法教于斯大 <lb ed="X" n="0879b10"/><lb ed="R109" n="0094b16"/>盛。晋王廣。从受菩萨戒。奉以名曰智者。尝作净土 <lb ed="X" n="0879b11"/><lb ed="R109" n="0094b17"/>十疑论。观经疏等。顗化缘既毕。往剡东石城寺。谓 <lb ed="X" n="0879b12"/><lb ed="R109" n="0094b18"/>弟子曰。吾当𣨛于此矣。命施床东壁。面向西方。专 <lb ed="X" n="0879b13"/><lb ed="R109" n="0095a01"/>称阿弥陀<persName>佛</persName>。观音。及般若名。又令多燃香火。唱无 <lb ed="X" n="0879b14"/><lb ed="R109" n="0095a02"/>量寿<persName>佛</persName>经。及观经题竟。弟子请云。未审大师证入 <lb ed="X" n="0879b15"/><lb ed="R109" n="0095a03"/>何位。没此何生。顗曰。吾不领众。必净六根。损<anchor xml:id="nkr_note_add_0879b1501" n="0879b1501"/><anchor xml:id="beg0879b1501" n="0879b1501"/>己<anchor xml:id="end0879b1501"/>利 <lb ed="X" n="0879b16"/><lb ed="R109" n="0095a04"/>人。<anchor xml:id="nkr_note_add_0879b1601" n="0879b1601"/><anchor xml:id="beg0879b1601" n="0879b1601"/>但<anchor xml:id="end0879b1601"/>证五品。吾诸师友。今从观音。势至。皆来迎我。 <lb ed="X" n="0879b17"/><lb ed="R109" n="0095a05"/>言讫端坐。如入三昧。年六十七。开皇十七年。十一 <lb ed="X" n="0879b18"/><lb ed="R109" n="0095a06"/>月二十四日也。</p><p xml:id="pX61p0879b1807" cb:place="inline">〇法智者。名知礼。字约言。明州金 <lb ed="X" n="0879b19"/><lb ed="R109" n="0095a07"/>氏子。其父母祷<persName>佛</persName>求嗣。梦神僧<g ref="#CB06078">携</g>一童子。<g ref="#CB15030">畀</g>之曰。 <lb ed="X" n="0879b20"/><lb ed="R109" n="0095a08"/>此<persName>佛</persName>子罗睺罗也。未幾。生礼。七岁丧母。嚎哭不绝。 <lb ed="X" n="0879b21"/><lb ed="R109" n="0095a09"/>白父求出家。遂往<name role="" type="person">太平兴国寺</name>。依洪选师得度。稍 <lb ed="X" n="0879b22"/><lb ed="R109" n="0095a10"/>长。依宝雲寺。義通法师。学教观。圆顿之旨。一受即 <lb ed="X" n="0879b23"/><lb ed="R109" n="0095a11"/>了。淳化中。通既归寂。受请主乾符寺。寻徙保恩院。 <lb ed="X" n="0879b24"/><lb ed="R109" n="0095a12"/>敷扬教观。学徒踵至。明州旱。礼与慈雲式公。修光 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0879c" n="0879c"/> <lb ed="X" n="0879c01"/><lb ed="R109" n="0095a13"/>明忏。约三日不雨。当自焚一手。如期。果大雨。大中 <lb ed="X" n="0879c02"/><lb ed="R109" n="0095a14"/>祥符三年。重建保恩。赐名。曰延庆。六年。建念<persName>佛</persName>施 <lb ed="X" n="0879c03"/><lb ed="R109" n="0095a15"/>戒会。亲为疏文。以劝念<persName>佛</persName>。结万人以为一社。心心 <lb ed="X" n="0879c04"/><lb ed="R109" n="0095a16"/>繫念。日日要期。每岁仲春。同集一处。同修供养。同 <lb ed="X" n="0879c05"/><lb ed="R109" n="0095a17"/>听法音。会彼万心。以为一志。俾成净业。誓取往生。 <lb ed="X" n="0879c06"/><lb ed="R109" n="0095a18"/>自此二月朢日。每岁擧会以为常。尝集十僧。修法 <lb ed="X" n="0879c07"/><lb ed="R109" n="0095b01"/>华忏三年。期以忏毕焚身。供养妙经。求生净土。後 <lb ed="X" n="0879c08"/><lb ed="R109" n="0095b02"/>为众沮不果。复集十僧。修大悲忏三年。然三指供 <lb ed="X" n="0879c09"/><lb ed="R109" n="0095b03"/><persName>佛</persName>。天禧四年。驸马<name role="" type="person">李遵勗</name>。奏礼高行。赐号法智大 <lb ed="X" n="0879c10"/><lb ed="R109" n="0095b04"/>师。敕令住世演教。礼以从上诸祖。阐扬净土。多谈 <lb ed="X" n="0879c11"/><lb ed="R109" n="0095b05"/>事相。罕示观门。暂被时機。未穷圆顿。因取天台观 <lb ed="X" n="0879c12"/><lb ed="R109" n="0095b06"/>无量寿经疏。研极理奥。曲畅元风。成妙宗钞。数万 <lb ed="X" n="0879c13"/><lb ed="R109" n="0095b07"/>馀言。其馀撰述。多指归净土。妙宗最切。时方诏天 <lb ed="X" n="0879c14"/><lb ed="R109" n="0095b08"/>下立放生池。礼岁遇<persName>佛</persName>生日。结放生会。集众作法。 <lb ed="X" n="0879c15"/><lb ed="R109" n="0095b09"/>天圣六年。正月元日。将示寂。建光明忏七日。至五 <lb ed="X" n="0879c16"/><lb ed="R109" n="0095b10"/>日。结跏趺坐。召大众说法毕。骤称阿弥陀<persName>佛</persName>数百 <lb ed="X" n="0879c17"/><lb ed="R109" n="0095b11"/>声。奄然而逝。年六十九。露龛二七日。爪发加长。阇 <lb ed="X" n="0879c18"/><lb ed="R109" n="0095b12"/>维时。舌根不壞。若莲花然。上能归所归竟。下能请 <lb ed="X" n="0879c19"/><lb ed="R109" n="0095b13"/>所请。我今皈命礼三宝者。能请也。求乞冥加发神 <lb ed="X" n="0879c20"/><lb ed="R109" n="0095b14"/>识。所请也。能请具四感。所请具四应。感应四句。释 <lb ed="X" n="0879c21"/><lb ed="R109" n="0095b15"/>在後文。此中感为显感。冥加。乃法身冥应也。发神 <lb ed="X" n="0879c22"/><lb ed="R109" n="0095b16"/>识者。求乞三宝加其智慧也。皈命请加竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0879c23"/><lb ed="R109" n="0095b17"/><p xml:id="pX61p0879c2301">〇二造论成益。</p> <lb ed="X" n="0879c24"/><lb ed="R109" n="0095b18"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX61p0879c2401"><l>敬採经论秘密旨</l><l>阐明净土生无生</l> <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0880a" n="0880a"/> <lb ed="X" n="0880a01"/><lb ed="R109" n="0096a01"/><l>普使将来悟此门</l><l>断疑生信阶不退</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0880a02"/><lb ed="R109" n="0096a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0880a0201">上二句。明造论。下二句。乃成益也。秘密旨者。三德 <lb ed="X" n="0880a03"/><lb ed="R109" n="0096a03"/>密藏之旨。三德者。法身。般若。解脱。名为三。皆具常 <lb ed="X" n="0880a04"/><lb ed="R109" n="0096a04"/>乐我净。名为德。此三不纵横。不幷别。不可思议。故 <lb ed="X" n="0880a05"/><lb ed="R109" n="0096a05"/>曰秘密。涅槃云。安置诸子秘密藏中。我亦不久自 <lb ed="X" n="0880a06"/><lb ed="R109" n="0096a06"/>住其中。故知自他初心。无不皆修。自他後心。无不 <lb ed="X" n="0880a07"/><lb ed="R109" n="0096a07"/>皆入。即下文一念心性圆三谛理。以圆三观而证 <lb ed="X" n="0880a08"/><lb ed="R109" n="0096a08"/>入。所谓<name role="" type="person">常寂光土</name>也。阐明者。发明也。净土生无生 <lb ed="X" n="0880a09"/><lb ed="R109" n="0096a09"/>者。谓因缘所生法。全体即中道无生也。普使将来 <lb ed="X" n="0880a10"/><lb ed="R109" n="0096a10"/>悟此门。断疑生信阶不退者。疑虽无量。大略有三。 <lb ed="X" n="0880a11"/><lb ed="R109" n="0096a11"/>一者邪疑。但信缘影之虚妄。不信<persName>佛</persName>土之唯心。二 <lb ed="X" n="0880a12"/><lb ed="R109" n="0096a12"/>者偏疑。但信偏空之真。不知妙有之俗。三者渐疑。 <lb ed="X" n="0880a13"/><lb ed="R109" n="0096a13"/>但信修德之渐。不知性德之横。今悟此门。则断邪 <lb ed="X" n="0880a14"/><lb ed="R109" n="0096a14"/>疑生正信。断偏疑生圆信。断渐疑生顿信。不退有 <lb ed="X" n="0880a15"/><lb ed="R109" n="0096a15"/>三。一位不退。入圣流不堕凡地。二行不退。恒度生 <lb ed="X" n="0880a16"/><lb ed="R109" n="0096a16"/>不堕二乘地。三念不退。心心流入萨婆若海。今入 <lb ed="X" n="0880a17"/><lb ed="R109" n="0096a17"/>此门。念念中圆断三疑。圆生三信。圆证三不退也。 <lb ed="X" n="0880a18"/><lb ed="R109" n="0096a18"/>第二请加述意竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0880a19"/><lb ed="R109" n="0096b01"/><p xml:id="pX61p0880a1901">〇第三分门立论。于中又二。初分门。二立论〇今 <lb ed="X" n="0880a20"/><lb ed="R109" n="0096b02"/>初。</p> <lb ed="X" n="0880a21"/><lb ed="R109" n="0096b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0880a2101">将造此论。立为十门。一一真法界门。二身土缘起门。 <lb ed="X" n="0880a22"/><lb ed="R109" n="0096b04"/>三心土相即门。四生<persName>佛</persName>不二门。五法界为念门。六境 <lb ed="X" n="0880a23"/><lb ed="R109" n="0096b05"/>观相吞门。七三观法尔门。八感应任运门。九彼此恒 <lb ed="X" n="0880a24"/><lb ed="R109" n="0096b06"/>一门。十现未互在门。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0880b" n="0880b"/> <lb ed="X" n="0880b01"/><lb ed="R109" n="0096b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0880b0101">彻祖曰。十门大旨。初明理具。二明事造。前二是总。 <lb ed="X" n="0880b02"/><lb ed="R109" n="0096b08"/>後八为别。三四两门。偏显性德。五等诸门。偏显修 <lb ed="X" n="0880b03"/><lb ed="R109" n="0096b09"/>德。第九横论。第十竖论。然于其间。第五一门为最 <lb ed="X" n="0880b04"/><lb ed="R109" n="0096b10"/>要。以事理总别性修横竖等義。擧不外此一念。以 <lb ed="X" n="0880b05"/><lb ed="R109" n="0096b11"/>是全体法界故。是故学者。但能于此一门洞明。则 <lb ed="X" n="0880b06"/><lb ed="R109" n="0096b12"/>前後诸门。尽在是矣。又此十科皆称门者。门以能 <lb ed="X" n="0880b07"/><lb ed="R109" n="0096b13"/>通为義。谓此十科。门门皆通故。下明立论。先明第 <lb ed="X" n="0880b08"/><lb ed="R109" n="0096b14"/>一。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0880b09"/><lb ed="R109" n="0096b15"/><p xml:id="pX61p0880b0901">〇初一真法界门。又二。初偈颂。二论文〇今初。</p> <lb ed="X" n="0880b10"/><lb ed="R109" n="0096b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0880b1001">一真法性中。具足十法界。依正本融通。生<persName>佛</persName>非殊致。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0880b11"/><lb ed="R109" n="0096b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0880b1101">此科明理具者。谓众生一念心性。本具三千实相。 <lb ed="X" n="0880b12"/><lb ed="R109" n="0096b18"/>法花经云。唯<persName>佛</persName>与<persName>佛</persName>。乃能究尽诸法实相。何谓诸 <lb ed="X" n="0880b13"/><lb ed="R109" n="0097a01"/>法实相。所谓诸法如是相。如是性等也。谓此心中。 <lb ed="X" n="0880b14"/><lb ed="R109" n="0097a02"/>本具十法界。十界各具十界。共成百界。每界又具 <lb ed="X" n="0880b15"/><lb ed="R109" n="0097a03"/>十如是。则成千如是。故曰百界千如也。又有假名 <lb ed="X" n="0880b16"/><lb ed="R109" n="0097a04"/>一千。实法一千。依报一千。则成三千。此三千法。不 <lb ed="X" n="0880b17"/><lb ed="R109" n="0097a05"/>離一念妄心。妄心既然。妄境亦尔。随拈一香一花 <lb ed="X" n="0880b18"/><lb ed="R109" n="0097a06"/>一尘一声。皆即三千实相。是故依正融通。生<persName>佛</persName>非 <lb ed="X" n="0880b19"/><lb ed="R109" n="0097a07"/>殊也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0880b20"/><lb ed="R109" n="0097a08"/><p xml:id="pX61p0880b2001">〇二论文分二。初立義。二防难。初又三。初总标。二 <lb ed="X" n="0880b21"/><lb ed="R109" n="0097a09"/>别释。三结成〇今初。</p> <lb ed="X" n="0880b22"/><lb ed="R109" n="0097a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0880b2201">论曰。一真法界。即众生本有心性。此之心性。具无量 <lb ed="X" n="0880b23"/><lb ed="R109" n="0097a11"/>德。受无量名。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0880b24"/><lb ed="R109" n="0097a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0880b2401">若约性德。随拈一法。皆即法界。皆具无量德。受无 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0880c" n="0880c"/> <lb ed="X" n="0880c01"/><lb ed="R109" n="0097a13"/>量名。今言众生心性者。乃观心释。谓心<persName>佛</persName>众生。三 <lb ed="X" n="0880c02"/><lb ed="R109" n="0097a14"/>无差别。若约<persName>佛</persName>法释。初機之人。则疑太高。若约众 <lb ed="X" n="0880c03"/><lb ed="R109" n="0097a15"/>生法。又疑太廣。故但就现前一念第六意识释。近 <lb ed="X" n="0880c04"/><lb ed="R109" n="0097a16"/>而复要也。众生者。谓五阴四大和合。假曰众生。本 <lb ed="X" n="0880c05"/><lb ed="R109" n="0097a17"/>有者。本来非无。强名曰有也。心性者。寂而常照。强 <lb ed="X" n="0880c06"/><lb ed="R109" n="0097a18"/>名曰心。照而常寂。强名曰性。德者。实有功能。名者。 <lb ed="X" n="0880c07"/><lb ed="R109" n="0097b01"/>随功立号也。总标竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0880c08"/><lb ed="R109" n="0097b02"/><p xml:id="pX61p0880c0801">〇二别释二。初征释具德。二征释受名。初又四。初 <lb ed="X" n="0880c09"/><lb ed="R109" n="0097b03"/>分别三德。二融会三德。三会同三谛。四引经证 <lb ed="X" n="0880c10"/><lb ed="R109" n="0097b04"/>明。初又二。初总标。二别明〇今初。</p> <lb ed="X" n="0880c11"/><lb ed="R109" n="0097b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0880c1101">云何具无量德。擧要言之。谓性体。性量。性具。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0880c12"/><lb ed="R109" n="0097b06"/><p xml:id="pX61p0880c1201">〇二别明又三。初明性体。二明性量。三明性具〇 <lb ed="X" n="0880c13"/><lb ed="R109" n="0097b07"/>今初。</p> <lb ed="X" n="0880c14"/><lb ed="R109" n="0097b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0880c1401">云何性体。谓此心性。離四句。绝百非。体性坚凝。淸净 <lb ed="X" n="0880c15"/><lb ed="R109" n="0097b09"/>无染。不生不灭。常住不壞。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0880c16"/><lb ed="R109" n="0097b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0880c1601">離四绝百。正显体。体性下四句。明具德。四句者。谓 <lb ed="X" n="0880c17"/><lb ed="R109" n="0097b11"/>有句。无句。亦有亦无句。非有非无句。百非。谓上四 <lb ed="X" n="0880c18"/><lb ed="R109" n="0097b12"/>句。各具四句。四四成十六句。约三世。则成四十八 <lb ed="X" n="0880c19"/><lb ed="R109" n="0097b13"/>句。<anchor xml:id="nkr_note_add_0880c1901" n="0880c1901"/><anchor xml:id="beg0880c1901" n="0880c1901"/>已<anchor xml:id="end0880c1901"/>起四十八。未起四十八。则成九十六句。加根 <lb ed="X" n="0880c20"/><lb ed="R109" n="0097b14"/>本四句。共为百句也。而言離绝者。谓此性体。本離 <lb ed="X" n="0880c21"/><lb ed="R109" n="0097b15"/>言说相。離名字相。離心缘相。法花云。是法非思量 <lb ed="X" n="0880c22"/><lb ed="R109" n="0097b16"/>分别之所能解。谓一落思量分别。则不出四句。若 <lb ed="X" n="0880c23"/><lb ed="R109" n="0097b17"/>执四句。则成外道四句邪见。故般若云。般若如大 <lb ed="X" n="0880c24"/><lb ed="R109" n="0097b18"/>火聚。四边不可触。触著便烧。然亦不可定離。堕绝 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0881a" n="0881a"/> <lb ed="X" n="0881a01"/><lb ed="R109" n="0098a01"/>言见。若能融会之。则般若如<name role="" type="person">淸凉池</name>。四门皆堪入 <lb ed="X" n="0881a02"/><lb ed="R109" n="0098a02"/>道。而成圆教四门。故起信论云。复次真实空者。从 <lb ed="X" n="0881a03"/><lb ed="R109" n="0098a03"/>本<anchor xml:id="nkr_note_add_0881a0301" n="0881a0301"/><anchor xml:id="beg0881a0301" n="0881a0301"/>已<anchor xml:id="end0881a0301"/>来。一切染法。不相应故。離一切法差别相故。 <lb ed="X" n="0881a04"/><lb ed="R109" n="0098a04"/>无有虚妄分别心故。应知真如。非有相。非无相。非 <lb ed="X" n="0881a05"/><lb ed="R109" n="0098a05"/>亦有亦无相。非非有非无相。非一相。非异相。非亦 <lb ed="X" n="0881a06"/><lb ed="R109" n="0098a06"/>一亦异相。非非一非异相。略说。以一切众生妄分 <lb ed="X" n="0881a07"/><lb ed="R109" n="0098a07"/>别心不能触。故立为空。據实道理。妄念非有。空性 <lb ed="X" n="0881a08"/><lb ed="R109" n="0098a08"/>亦空。以所遮是无。能遮亦无故。下明具德。体性坚 <lb ed="X" n="0881a09"/><lb ed="R109" n="0098a09"/>凝。我德也。我者。主宰義。能为主故。不被所破。故曰 <lb ed="X" n="0881a10"/><lb ed="R109" n="0098a10"/>坚凝。显心性乃十界万法之主。淸净无染。净德也。 <lb ed="X" n="0881a11"/><lb ed="R109" n="0098a11"/>谓本性淸净。无五住之惑染。不生不灭。乐德也。谓 <lb ed="X" n="0881a12"/><lb ed="R109" n="0098a12"/>本无分段变易二种生灭故。常住不壞。常德也。又 <lb ed="X" n="0881a13"/><lb ed="R109" n="0098a13"/>四句。各具四德。明性体竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0881a14"/><lb ed="R109" n="0098a14"/><p xml:id="pX61p0881a1401">〇二明性量。</p> <lb ed="X" n="0881a15"/><lb ed="R109" n="0098a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0881a1501">云何性量。谓此心性。竖穷三际。横遍十方。世界有边。 <lb ed="X" n="0881a16"/><lb ed="R109" n="0098a16"/>虚空无边。虚空有边。心性无边。现在有边。过未无边。 <lb ed="X" n="0881a17"/><lb ed="R109" n="0098a17"/>过未有边。心性无边。无尽无尽。无量无量。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0881a18"/><lb ed="R109" n="0098a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0881a1801">三际者。过去现在未来为三世。过去亦具三。谓过 <lb ed="X" n="0881a19"/><lb ed="R109" n="0098b01"/>去过去。过去现在。过去未来。现在亦具三。谓现在 <lb ed="X" n="0881a20"/><lb ed="R109" n="0098b02"/>过去。现在现在。现在未来。未来亦具三。谓未来过 <lb ed="X" n="0881a21"/><lb ed="R109" n="0098b03"/>去。未来现在。未来未来。加根本一世。则成十世。古 <lb ed="X" n="0881a22"/><lb ed="R109" n="0098b04"/>德云。十世古今。始终不離于当念。故曰竖穷三际 <lb ed="X" n="0881a23"/><lb ed="R109" n="0098b05"/>也。十方者。约正报则为十界。约依报则曰十方。據 <lb ed="X" n="0881a24"/><lb ed="R109" n="0098b06"/>花严经。此世界海。有<name role="" type="person">须弥山</name>微尘数风轮所持。能 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0881b" n="0881b"/> <lb ed="X" n="0881b01"/><lb ed="R109" n="0098b07"/>持宝光牟尼<name role="" type="person">香水海</name>。此<name role="" type="person">香水海</name>。出大莲花。名种种 <lb ed="X" n="0881b02"/><lb ed="R109" n="0098b08"/>光明蕊香幢。此世界住在其中。此世界金刚轮围 <lb ed="X" n="0881b03"/><lb ed="R109" n="0098b09"/>山内。所有大地中。有十不可说<persName>佛</persName>刹微尘数香水 <lb ed="X" n="0881b04"/><lb ed="R109" n="0098b10"/>海。此<name role="" type="person">香水海</name>中。各有大莲花。一一莲花。各有世界 <lb ed="X" n="0881b05"/><lb ed="R109" n="0098b11"/>种。于中安住。一一世界种。各有二十重<name role="" type="person">华藏世界</name>。 <lb ed="X" n="0881b06"/><lb ed="R109" n="0098b12"/>次第佈列。如此十不可说<persName>佛</persName>刹微尘数<name role="" type="person">香水海</name>虽 <lb ed="X" n="0881b07"/><lb ed="R109" n="0098b13"/>多。不出一念心性之相分。故曰无边刹海。自他不 <lb ed="X" n="0881b08"/><lb ed="R109" n="0098b14"/>隔于毫端。故曰横遍十方也。世界有边等四句。释 <lb ed="X" n="0881b09"/><lb ed="R109" n="0098b15"/>横遍義。谓上<persName>佛</persName>刹微尘数<name role="" type="person">香水海</name>中。褈褈世界虽 <lb ed="X" n="0881b10"/><lb ed="R109" n="0098b16"/>多。总不出虚空外。故曰世界有边。虚空无边也。虚 <lb ed="X" n="0881b11"/><lb ed="R109" n="0098b17"/>空有边。心性无边者。虚空有相。心性无相故。楞严 <lb ed="X" n="0881b12"/><lb ed="R109" n="0098b18"/>经云。空生大觉中。如海一沤发。有漏微尘国。皆依 <lb ed="X" n="0881b13"/><lb ed="R109" n="0099a01"/>空所生。沤灭空本无。况复诸三有。又曰。十方虚空。 <lb ed="X" n="0881b14"/><lb ed="R109" n="0099a02"/>生汝心内。犹如片雲。点太淸裡。故曰虚空有边。心 <lb ed="X" n="0881b15"/><lb ed="R109" n="0099a03"/>性无边也。现在有边等四句。释竖穷義。现在有边 <lb ed="X" n="0881b16"/><lb ed="R109" n="0099a04"/>者。过去未来。乃现在之边际故。过未无边者。过未 <lb ed="X" n="0881b17"/><lb ed="R109" n="0099a05"/>无尽故。过未有边。心性无边者。经云。心生种种法 <lb ed="X" n="0881b18"/><lb ed="R109" n="0099a06"/>生。心灭种种法灭。心生。乃过去边际。心灭。乃未来 <lb ed="X" n="0881b19"/><lb ed="R109" n="0099a07"/>边际。故曰过未有边。心性本无生灭。故曰无边也。 <lb ed="X" n="0881b20"/><lb ed="R109" n="0099a08"/>无尽无量者。总结也。上句结竖。下句结横。无尽者。 <lb ed="X" n="0881b21"/><lb ed="R109" n="0099a09"/>谓非有尽之无尽。乃離四句绝百非之无尽。无量 <lb ed="X" n="0881b22"/><lb ed="R109" n="0099a10"/>亦然。明性量竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0881b23"/><lb ed="R109" n="0099a11"/><p xml:id="pX61p0881b2301">〇三明性具又三。初明假名。二明正报。三明依报 <lb ed="X" n="0881b24"/><lb ed="R109" n="0099a12"/>〇今初。而言假名者。乃十法界。各各名字。谓此 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0881c" n="0881c"/> <lb ed="X" n="0881c01"/><lb ed="R109" n="0099a13"/>名字。依正报实法而立。谓<persName>佛</persName>名字。乃至地狱名 <lb ed="X" n="0881c02"/><lb ed="R109" n="0099a14"/>字。对实法而言。故曰假名也。</p> <lb ed="X" n="0881c03"/><lb ed="R109" n="0099a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0881c0301">云何性具。谓此心性。具十法界。谓<persName>佛</persName>法界。菩萨法界。 <lb ed="X" n="0881c04"/><lb ed="R109" n="0099a16"/>缘觉法界。声闻法界。天法界。修罗法界。人法界。畜牲 <lb ed="X" n="0881c05"/><lb ed="R109" n="0099a17"/>法界。饿鬼法界。地狱法界。此是假名。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0881c06"/><lb ed="R109" n="0099a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0881c0601">释此假名又二。初略释假名。二略明法界。谓此心 <lb ed="X" n="0881c07"/><lb ed="R109" n="0099b01"/>性具十法界者。谓具假名。实法。依报。三千法也。梵 <lb ed="X" n="0881c08"/><lb ed="R109" n="0099b02"/>云<persName>佛陀</persName>。此云觉者。谓自觉。觉他。觉满。自觉异凡夫。 <lb ed="X" n="0881c09"/><lb ed="R109" n="0099b03"/>觉他异二乘。觉满异菩萨。<persName>佛</persName>则三觉圆。万德备。故 <lb ed="X" n="0881c10"/><lb ed="R109" n="0099b04"/>名觉者。梵云菩提萨埵。此云觉有情。约自行。则虽 <lb ed="X" n="0881c11"/><lb ed="R109" n="0099b05"/>然觉悟。而情念未尽。故曰觉有情。约化他。则为觉 <lb ed="X" n="0881c12"/><lb ed="R109" n="0099b06"/>悟有情众生也。梵云辟支迦罗。此翻缘觉。而有二 <lb ed="X" n="0881c13"/><lb ed="R109" n="0099b07"/>种。若出有<persName>佛</persName>世。修十二因缘。观悟道。名缘觉。若出 <lb ed="X" n="0881c14"/><lb ed="R109" n="0099b08"/>无<persName>佛</persName>世。无师自悟。则名独觉。声闻者。大乘则以<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0881c15"/><lb ed="R109" n="0099b09"/>道声。令一切闻。故曰声闻。小乘则闻<persName>佛</persName>四谛音声 <lb ed="X" n="0881c16"/><lb ed="R109" n="0099b10"/>而悟道。故曰声闻。梵云提婆。此云天。天者。天然。为 <lb ed="X" n="0881c17"/><lb ed="R109" n="0099b11"/>常受天然之乐。故云天。此摄六欲。四禅。四空。梵云 <lb ed="X" n="0881c18"/><lb ed="R109" n="0099b12"/>阿修罗。此云无端正。男醜女美。又翻非天。谓似天 <lb ed="X" n="0881c19"/><lb ed="R109" n="0099b13"/>而非天也。而有天人鬼畜四类。梵云摩<g ref="#CB00145">㝹</g>舍喃。此 <lb ed="X" n="0881c20"/><lb ed="R109" n="0099b14"/>云人。人者。忍也。谓能安忍违顺也。此该四洲。梵云 <lb ed="X" n="0881c21"/><lb ed="R109" n="0099b15"/>底栗车。此云畜牲。此该水陆空三种。梵云闪多。此 <lb ed="X" n="0881c22"/><lb ed="R109" n="0099b16"/>云鬼。谓有财。少财。无财等。梵云泥犁耶。此云无有。 <lb ed="X" n="0881c23"/><lb ed="R109" n="0099b17"/>谓无乐有苦。地狱。乃此方约義立名。谓地下之狱。 <lb ed="X" n="0881c24"/><lb ed="R109" n="0099b18"/>故名地狱。此分大小寒热等不同。此略释假名。二 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0882a" n="0882a"/> <lb ed="X" n="0882a01"/><lb ed="R109" n="0100a01"/>释法界有三義。谓十数是能依。法界是所依。能所 <lb ed="X" n="0882a02"/><lb ed="R109" n="0100a02"/>合称。故言十法界。又此十法界。各各因。各各果。不 <lb ed="X" n="0882a03"/><lb ed="R109" n="0100a03"/>相混滥。故言十法界。又此十法。一一当体是法界。 <lb ed="X" n="0882a04"/><lb ed="R109" n="0100a04"/>故言十法界。释假名竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0882a05"/><lb ed="R109" n="0100a05"/><p xml:id="pX61p0882a0501">〇二明正报。</p> <lb ed="X" n="0882a06"/><lb ed="R109" n="0100a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0882a0601">复有正报。谓<persName>佛</persName>五阴。菩萨五阴。乃至地狱五阴。此是 <lb ed="X" n="0882a07"/><lb ed="R109" n="0100a07"/>实法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0882a08"/><lb ed="R109" n="0100a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0882a0801">正报者。谓无明为因。业为缘。所感名色。即指此名 <lb ed="X" n="0882a09"/><lb ed="R109" n="0100a09"/>色乃正感之报。故曰正报。言名色者。谓第八识投 <lb ed="X" n="0882a10"/><lb ed="R109" n="0100a10"/>胎时。识心无相。但有其名。故曰名。父精母血。有质 <lb ed="X" n="0882a11"/><lb ed="R109" n="0100a11"/>之法。故曰色。五阴者。开名色二法而为五。开名。为 <lb ed="X" n="0882a12"/><lb ed="R109" n="0100a12"/>受想行识四阴。色。即色阴。阴者。阴盖義。盖覆法身 <lb ed="X" n="0882a13"/><lb ed="R109" n="0100a13"/>故。又名五蕴。蕴者。积聚義。积聚生死故。<persName>佛</persName>五阴者。 <lb ed="X" n="0882a14"/><lb ed="R109" n="0100a14"/>非漏非无漏法性五阴。谓真善妙色。第一正受。无 <lb ed="X" n="0882a15"/><lb ed="R109" n="0100a15"/>上妙慧。真性解脱。一切智见。菩萨五阴者。谓亦有 <lb ed="X" n="0882a16"/><lb ed="R109" n="0100a16"/>漏亦无漏五阴。净不净色。乐无乐受。我无我想行。 <lb ed="X" n="0882a17"/><lb ed="R109" n="0100a17"/>常无常识。缘觉声闻。无漏五阴。谓戒。定。慧。解脱。解 <lb ed="X" n="0882a18"/><lb ed="R109" n="0100a18"/>脱知见。人天。善有漏五阴。四恶趣。恶有漏五阴。此 <lb ed="X" n="0882a19"/><lb ed="R109" n="0100b01"/>是实法者。对假名而言也。正报竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0882a20"/><lb ed="R109" n="0100b02"/><p xml:id="pX61p0882a2001">〇三明依报。</p> <lb ed="X" n="0882a21"/><lb ed="R109" n="0100b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0882a2101">复有依报。谓<persName>佛</persName>国土。菩萨国土。乃至地狱国土。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0882a22"/><lb ed="R109" n="0100b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0882a2201">依报者。乃十界众生所依住故。又依正报所感故。 <lb ed="X" n="0882a23"/><lb ed="R109" n="0100b05"/><persName>佛</persName>国土者。谓<persName>佛</persName>所依常寂光净土。菩萨国土分三。 <lb ed="X" n="0882a24"/><lb ed="R109" n="0100b06"/>若圆别菩萨。无明破者。居实报国土。亦分入寂光 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0882b" n="0882b"/> <lb ed="X" n="0882b01"/><lb ed="R109" n="0100b07"/>国土。若见思尽者。依方便国土。若未尽者。依人天 <lb ed="X" n="0882b02"/><lb ed="R109" n="0100b08"/>住。通菩萨惑尽者。依方便国土。未尽者。依人天住。 <lb ed="X" n="0882b03"/><lb ed="R109" n="0100b09"/>藏菩萨。依人天住。声闻缘觉惑尽者。依方便住。未 <lb ed="X" n="0882b04"/><lb ed="R109" n="0100b10"/>尽者。依人天住。天依宫殿住。人依地住。修罗依海 <lb ed="X" n="0882b05"/><lb ed="R109" n="0100b11"/>底海畔住。畜牲依地水空住。鬼依粪秽火住。八寒 <lb ed="X" n="0882b06"/><lb ed="R109" n="0100b12"/>八热。乃地狱国土。此上十界。界各具十共。成百界。 <lb ed="X" n="0882b07"/><lb ed="R109" n="0100b13"/>又各具十如是。共成千如是。复有假名一千。正报 <lb ed="X" n="0882b08"/><lb ed="R109" n="0100b14"/>一千。依报一千。共成三千。又理具三千。事造三千。 <lb ed="X" n="0882b09"/><lb ed="R109" n="0100b15"/>两褈三千。同居一念。故曰性具也。明性具竟。<anchor xml:id="nkr_note_add_0882b0901" n="0882b0901"/><anchor xml:id="beg0882b0901" n="0882b0901"/>已<anchor xml:id="end0882b0901"/>上 <lb ed="X" n="0882b10"/><lb ed="R109" n="0100b16"/>分别三德竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0882b11"/><lb ed="R109" n="0100b17"/><p xml:id="pX61p0882b1101">〇二融会三德。</p> <lb ed="X" n="0882b12"/><lb ed="R109" n="0100b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0882b1201">令易解故。作此三种分别。得意为言。即性具是性体 <lb ed="X" n="0882b13"/><lb ed="R109" n="0101a01"/>性量。性体離过绝非。即性具十界離过绝非。性体坚 <lb ed="X" n="0882b14"/><lb ed="R109" n="0101a02"/>凝。淸净无染。不生不灭。常住不壞。性具十界亦然。性 <lb ed="X" n="0882b15"/><lb ed="R109" n="0101a03"/>量竖穷横遍。无尽无尽。无量无量。性具十界亦然。正 <lb ed="X" n="0882b16"/><lb ed="R109" n="0101a04"/>报五阴。同性体性量。淸净周遍。依报国土亦然。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0882b17"/><lb ed="R109" n="0101a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0882b1701">融者。和也。谓和会三德也。释此又二。初会假名。二 <lb ed="X" n="0882b18"/><lb ed="R109" n="0101a06"/>例依正。初又二。初总。次别。令易解故。作此三种分 <lb ed="X" n="0882b19"/><lb ed="R109" n="0101a07"/>别。得意为言。即性具是性体性量。此乃总融会也。 <lb ed="X" n="0882b20"/><lb ed="R109" n="0101a08"/>下乃别会。又二。初融会体具。次融会量具。文云。性 <lb ed="X" n="0882b21"/><lb ed="R109" n="0101a09"/>体離过绝非。即性具十界離过绝非者。此显现前 <lb ed="X" n="0882b22"/><lb ed="R109" n="0101a10"/>事法界一切诸法。随拈一香一花。乃至一微尘一 <lb ed="X" n="0882b23"/><lb ed="R109" n="0101a11"/>芥子。皆是性体。皆離四句。皆绝百非也。性体坚凝。 <lb ed="X" n="0882b24"/><lb ed="R109" n="0101a12"/>淸净无染。不生不灭。常住不壞。性具十界亦然者。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0882c" n="0882c"/> <lb ed="X" n="0882c01"/><lb ed="R109" n="0101a13"/>乃显随拈一香一花。乃至微尘芥子。皆是常乐我 <lb ed="X" n="0882c02"/><lb ed="R109" n="0101a14"/>净四德也。此乃融会体具。下融会量具。性量竖穷 <lb ed="X" n="0882c03"/><lb ed="R109" n="0101a15"/>横遍。无尽无尽。无量无量。性具十界亦然者。乃随 <lb ed="X" n="0882c04"/><lb ed="R109" n="0101a16"/>拈一香一花。皆竖穷横遍。无尽无量也。此足显事 <lb ed="X" n="0882c05"/><lb ed="R109" n="0101a17"/>事无碍法界也。此融会假名竟。下例明依正也。正 <lb ed="X" n="0882c06"/><lb ed="R109" n="0101a18"/>报五阴。同性体性量。淸净周遍。此乃例明正报也。 <lb ed="X" n="0882c07"/><lb ed="R109" n="0101b01"/>谓十界正报五阴。乃至地狱极恶五阴。亦是性体 <lb ed="X" n="0882c08"/><lb ed="R109" n="0101b02"/>離过绝非。体性坚凝。淸净无染。不生不灭。常住不 <lb ed="X" n="0882c09"/><lb ed="R109" n="0101b03"/>壞。亦是性量之竖穷横遍。无尽无量也。依报国土 <lb ed="X" n="0882c10"/><lb ed="R109" n="0101b04"/>亦然者。例明依报也。谓乃至地狱极恶依报。随拈 <lb ed="X" n="0882c11"/><lb ed="R109" n="0101b05"/>一法。皆是性体離过绝非。体性坚凝。淸净无染。不 <lb ed="X" n="0882c12"/><lb ed="R109" n="0101b06"/>生不灭。常住不壞。亦是性量之竖穷横遍。无尽无 <lb ed="X" n="0882c13"/><lb ed="R109" n="0101b07"/>量也。故偈云。依正本融通。生<persName>佛</persName>非殊致也。此融会 <lb ed="X" n="0882c14"/><lb ed="R109" n="0101b08"/>三德竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0882c15"/><lb ed="R109" n="0101b09"/><p xml:id="pX61p0882c1501">〇三会同三谛。</p> <lb ed="X" n="0882c16"/><lb ed="R109" n="0101b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0882c1601">此之三法。亦名三谛。性体即中谛。性量即真谛。性具 <lb ed="X" n="0882c17"/><lb ed="R109" n="0101b11"/>即俗谛。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0882c18"/><lb ed="R109" n="0101b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0882c1801">谛者。谓自性不虚。故称为谛。又见此三谛。得不顚 <lb ed="X" n="0882c19"/><lb ed="R109" n="0101b13"/>倒觉。故称为谛。又能以此示于他。故称为谛。中谛 <lb ed="X" n="0882c20"/><lb ed="R109" n="0101b14"/>者。统一切法之谓也。故下文云。離即離非。是即非 <lb ed="X" n="0882c21"/><lb ed="R109" n="0101b15"/>即也。真谛者。泯一切法也。故下文云。一切俱非也。 <lb ed="X" n="0882c22"/><lb ed="R109" n="0101b16"/>俗谛者。立一切法也。故下文云。一切俱即也。会同 <lb ed="X" n="0882c23"/><lb ed="R109" n="0101b17"/>三谛竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0882c24"/><lb ed="R109" n="0101b18"/><p xml:id="pX61p0882c2401">〇四引经证明又二。初引三藏文证。二引七大文 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0883a" n="0883a"/> <lb ed="X" n="0883a01"/><lb ed="R109" n="0102a01"/>证。初又三。初引空<persName>如来</persName>藏。二引不空<persName>如来</persName>藏。三 <lb ed="X" n="0883a02"/><lb ed="R109" n="0102a02"/>引空不空<persName>如来</persName>藏〇今初。</p> <lb ed="X" n="0883a03"/><lb ed="R109" n="0102a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0883a0301">故楞严经云。而<persName>如来</persName>藏妙明圆心。非心。非空。非地水 <lb ed="X" n="0883a04"/><lb ed="R109" n="0102a04"/>火风。非眼耳鼻舌身意。非色声香味触法。非眼界。乃 <lb ed="X" n="0883a05"/><lb ed="R109" n="0102a05"/>至非意识界。非无明。乃至非老死。非无明尽。乃至非 <lb ed="X" n="0883a06"/><lb ed="R109" n="0102a06"/>老死尽。非苦集灭道。非智。非得。非檀那。乃至非般剌 <lb ed="X" n="0883a07"/><lb ed="R109" n="0102a07"/>若。非怛答阿羯。非<persName>阿罗诃</persName>。非三藐三菩。非常乐我净。 <lb ed="X" n="0883a08"/><lb ed="R109" n="0102a08"/>此即性量无相。是为真谛。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0883a09"/><lb ed="R109" n="0102a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0883a0901">大<persName>佛</persName>顶文句云。此正显心性。正随缘而成十界染 <lb ed="X" n="0883a10"/><lb ed="R109" n="0102a10"/>净诸法。而染净法中。随拈一法。皆即竖穷横遍。无 <lb ed="X" n="0883a11"/><lb ed="R109" n="0102a11"/>尽无量之圆融大真谛也。一切俱非者。即藏性如 <lb ed="X" n="0883a12"/><lb ed="R109" n="0102a12"/>实空義。正随缘而常不变也。言<persName>如来</persName>藏妙明圆心 <lb ed="X" n="0883a13"/><lb ed="R109" n="0102a13"/>者。随缘不变名为如。不变随缘名曰来。唯是一心 <lb ed="X" n="0883a14"/><lb ed="R109" n="0102a14"/>名曰藏。不可思议故曰妙。性自灵知故曰明。竖穷 <lb ed="X" n="0883a15"/><lb ed="R109" n="0102a15"/>横遍故曰圆。重在圆字。为显性量。然此三谛。有横 <lb ed="X" n="0883a16"/><lb ed="R109" n="0102a16"/>有竖。竖。则即横论竖。横。则即竖论横。今云一切俱 <lb ed="X" n="0883a17"/><lb ed="R109" n="0102a17"/>非。乃即竖论横也。首言非心者。即指心法。次非空。 <lb ed="X" n="0883a18"/><lb ed="R109" n="0102a18"/>乃至非般剌若。指众生法。次如是乃至非常乐我 <lb ed="X" n="0883a19"/><lb ed="R109" n="0102b01"/>净。即指<persName>佛</persName>法。意显心<persName>佛</persName>众生。三无差别。约真谛而 <lb ed="X" n="0883a20"/><lb ed="R109" n="0102b02"/>论。故曰一非一切俱非也。若即横论竖。竖中亦具 <lb ed="X" n="0883a21"/><lb ed="R109" n="0102b03"/>三谛。众生法中。非空。至非意识界。是六凡法。属俗 <lb ed="X" n="0883a22"/><lb ed="R109" n="0102b04"/>谛。非无明。乃至非老死。非无明尽。乃至非老死尽。 <lb ed="X" n="0883a23"/><lb ed="R109" n="0102b05"/>是缘觉法。非苦集灭道。非智非得。乃声闻法。此二 <lb ed="X" n="0883a24"/><lb ed="R109" n="0102b06"/>属真谛。缘觉法中。非无明。乃至非老死。乃流转门。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0883b" n="0883b"/> <lb ed="X" n="0883b01"/><lb ed="R109" n="0102b07"/>非无明尽。乃至非老死尽。乃还灭门。声闻法中。苦 <lb ed="X" n="0883b02"/><lb ed="R109" n="0102b08"/>集灭道。乃生灭四谛。非智非得。乃声闻之果。非檀 <lb ed="X" n="0883b03"/><lb ed="R109" n="0102b09"/>那。乃至非般剌若。及六波罗蜜。是菩萨法。非怛答 <lb ed="X" n="0883b04"/><lb ed="R109" n="0102b10"/>阿羯。至非常乐我净。乃<persName>佛</persName>法。此二属中谛。梵云怛 <lb ed="X" n="0883b05"/><lb ed="R109" n="0102b11"/>答阿羯。此云<persName>如来</persName>。<persName>阿罗诃</persName>。此云无生。三藐三菩。此 <lb ed="X" n="0883b06"/><lb ed="R109" n="0102b12"/>云<persName>正遍知</persName>。今一切俱非。所谓一空一切空。假中皆 <lb ed="X" n="0883b07"/><lb ed="R109" n="0102b13"/>空。不思议大真谛也。空<persName>如来</persName>藏竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0883b08"/><lb ed="R109" n="0102b14"/><p xml:id="pX61p0883b0801">〇二引不空<persName>如来</persName>藏。</p> <lb ed="X" n="0883b09"/><lb ed="R109" n="0102b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0883b0901">而<persName>如来</persName>藏元明心妙。即心。即空。即地水火风。即六凡。 <lb ed="X" n="0883b10"/><lb ed="R109" n="0102b16"/>即二乘。乃至即<persName>如来</persName>常乐我净。此即性具十界。是为 <lb ed="X" n="0883b11"/><lb ed="R109" n="0102b17"/>俗谛。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0883b12"/><lb ed="R109" n="0102b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0883b1201">此文略。若约全文云。以是俱非世出世故。即<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0883b13"/><lb ed="R109" n="0103a01"/>藏元明心妙。即心即空等也。以是俱非世出世者。 <lb ed="X" n="0883b14"/><lb ed="R109" n="0103a02"/>结上起下。非六凡。故非世。非四圣。故非出世。由其 <lb ed="X" n="0883b15"/><lb ed="R109" n="0103a03"/>一切俱非。所以一切俱即。即者。是也。此显染净诸 <lb ed="X" n="0883b16"/><lb ed="R109" n="0103a04"/>法。随拈一法。无不具足三千实相。是圆融俗谛。一 <lb ed="X" n="0883b17"/><lb ed="R109" n="0103a05"/>切俱即。即藏性如实不空義。正随缘而常不变也。 <lb ed="X" n="0883b18"/><lb ed="R109" n="0103a06"/>元明心妙。重一妙字。为显性具。心<persName>佛</persName>众生。三无差 <lb ed="X" n="0883b19"/><lb ed="R109" n="0103a07"/>别。一即。一切俱即。又三谛俱即。所谓一假一切假。 <lb ed="X" n="0883b20"/><lb ed="R109" n="0103a08"/>空中皆假。不思议大俗谛也。不空藏竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0883b21"/><lb ed="R109" n="0103a09"/><p xml:id="pX61p0883b2101">〇三引空不空<persName>如来</persName>藏。</p> <lb ed="X" n="0883b22"/><lb ed="R109" n="0103a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0883b2201">而<persName>如来</persName>藏妙明心元。離即離非。是即非即。此即性体 <lb ed="X" n="0883b23"/><lb ed="R109" n="0103a11"/>统摄。是为中谛。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0883b24"/><lb ed="R109" n="0103a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0883b2401">文云。以是俱即世出世故。即<persName>如来</persName>藏妙明心元等。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0883c" n="0883c"/> <lb ed="X" n="0883c01"/><lb ed="R109" n="0103a13"/>以是俱即世出世故者。结上起下。由其俱非。而又 <lb ed="X" n="0883c02"/><lb ed="R109" n="0103a14"/>俱即。所以即妙明心元。此显十界染净诸法。随拈 <lb ed="X" n="0883c03"/><lb ed="R109" n="0103a15"/>一法。无不皆是離过绝非。圆融中谛。一切双遮双 <lb ed="X" n="0883c04"/><lb ed="R109" n="0103a16"/>照。即藏性遮照同时義。正随缘而常不变也。妙明 <lb ed="X" n="0883c05"/><lb ed="R109" n="0103a17"/>心元。重一元字。为显性体统摄。離即離非。乃双遮 <lb ed="X" n="0883c06"/><lb ed="R109" n="0103a18"/>上文。是即非即。乃双照上文。心<persName>佛</persName>众生。三无差别。 <lb ed="X" n="0883c07"/><lb ed="R109" n="0103b01"/>一遮照。一切遮照。又三谛俱遮俱照。即所谓一中 <lb ed="X" n="0883c08"/><lb ed="R109" n="0103b02"/>一切中。空假俱中。不思议大中谛也。引三藏文证 <lb ed="X" n="0883c09"/><lb ed="R109" n="0103b03"/>竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0883c10"/><lb ed="R109" n="0103b04"/><p xml:id="pX61p0883c1001">〇二引七大文证。</p> <lb ed="X" n="0883c11"/><lb ed="R109" n="0103b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0883c1101">又云。<persName>如来</persName>藏性色真空。性空真色。淸净本然。周遍法 <lb ed="X" n="0883c12"/><lb ed="R109" n="0103b06"/>界。地水火风空见识。莫不如是。地水火风空见识。即 <lb ed="X" n="0883c13"/><lb ed="R109" n="0103b07"/>性具也。淸净本然。性体也。周遍法界。性量也。又地水 <lb ed="X" n="0883c14"/><lb ed="R109" n="0103b08"/>火风空。淸净本然。周遍法界。即依报国土性体性量 <lb ed="X" n="0883c15"/><lb ed="R109" n="0103b09"/>也。见识淸净本然。周遍法界。即正报五阴性体性量 <lb ed="X" n="0883c16"/><lb ed="R109" n="0103b10"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0883c17"/><lb ed="R109" n="0103b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0883c1701">此中文分二节。又云<persName>如来</persName>藏性色真空。至莫不如 <lb ed="X" n="0883c18"/><lb ed="R109" n="0103b12"/>是。乃引经文。下乃释義证成。经中地大则曰性色 <lb ed="X" n="0883c19"/><lb ed="R109" n="0103b13"/>真空。性空真色。淸净本然。周遍法界。空大则曰性 <lb ed="X" n="0883c20"/><lb ed="R109" n="0103b14"/>觉真空。性空真觉。见大则曰性见觉明。觉精明见。 <lb ed="X" n="0883c21"/><lb ed="R109" n="0103b15"/>总摄闻觉知。识大则曰性识明知。觉明真识。妙觉 <lb ed="X" n="0883c22"/><lb ed="R109" n="0103b16"/>湛然。周遍法界。文虽少差。不出二谛。故曰莫不如 <lb ed="X" n="0883c23"/><lb ed="R109" n="0103b17"/>是也。下乃释成。又二。初总。次别。地水火风空见识。 <lb ed="X" n="0883c24"/><lb ed="R109" n="0103b18"/>乃总十法界依正二报。故曰性具也。七大各各淸 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0884a" n="0884a"/> <lb ed="X" n="0884a01"/><lb ed="R109" n="0104a01"/>净本然。離过绝非。故为性体。各各周遍法界。故为 <lb ed="X" n="0884a02"/><lb ed="R109" n="0104a02"/>性量也。下乃别释。谓别其依正各具三谛也。引经 <lb ed="X" n="0884a03"/><lb ed="R109" n="0104a03"/>证明竟。大科征释具德<anchor xml:id="nkr_note_add_0884a0301" n="0884a0301"/><anchor xml:id="beg0884a0301" n="0884a0301"/>已<anchor xml:id="end0884a0301"/>竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0884a04"/><lb ed="R109" n="0104a04"/><p xml:id="pX61p0884a0401">〇二征释受名。</p> <lb ed="X" n="0884a05"/><lb ed="R109" n="0104a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0884a0501">云何受无量名。擧要言之。此之心性。或名空<persName>如来</persName>藏。 <lb ed="X" n="0884a06"/><lb ed="R109" n="0104a06"/>或名真如。<persName>佛</persName>性。或名庵摩罗识。或名大圆镜智。或名 <lb ed="X" n="0884a07"/><lb ed="R109" n="0104a07"/>菩提。涅槃。性体性量名空<persName>如来</persName>藏。即性具十界五阴 <lb ed="X" n="0884a08"/><lb ed="R109" n="0104a08"/>国土名空<persName>如来</persName>藏。性体性量名真如<persName>佛</persName>性。即性具等 <lb ed="X" n="0884a09"/><lb ed="R109" n="0104a09"/>名真如<persName>佛</persName>性。性体性量名庵摩罗识。即性具等名庵 <lb ed="X" n="0884a10"/><lb ed="R109" n="0104a10"/>摩罗识。性体性量名大圆镜智。即性具等名大圆镜 <lb ed="X" n="0884a11"/><lb ed="R109" n="0104a11"/>智。性体性量名菩提涅槃。即性具等名菩提涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0884a12"/><lb ed="R109" n="0104a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0884a1201">文分二段。初略引七名。一法不立。名空<persName>如来</persName>藏。不 <lb ed="X" n="0884a13"/><lb ed="R109" n="0104a13"/>妄不变。名真如。離过绝非。名<persName>佛</persName>性。洞照万法。名大 <lb ed="X" n="0884a14"/><lb ed="R109" n="0104a14"/>圆镜智。诸<persName>佛</persName>所得。名菩提。寂静无为。名涅槃。分别 <lb ed="X" n="0884a15"/><lb ed="R109" n="0104a15"/>一切而无染。名庵摩罗识。此云淸净识。二融会七 <lb ed="X" n="0884a16"/><lb ed="R109" n="0104a16"/>名。性体性量名空<persName>如来</persName>藏。即性具等名空<persName>如来</persName>藏 <lb ed="X" n="0884a17"/><lb ed="R109" n="0104a17"/>者。谓性具十界依正。随拈一法。皆名空<persName>如来</persName>藏等 <lb ed="X" n="0884a18"/><lb ed="R109" n="0104a18"/>也。又既论十界。必分六即。谓理即空<persName>如来</persName>藏。乃至 <lb ed="X" n="0884a19"/><lb ed="R109" n="0104b01"/>究竟空<persName>如来</persName>藏。故下文明初後心也。真如<persName>佛</persName>性等 <lb ed="X" n="0884a20"/><lb ed="R109" n="0104b02"/>准知。第二别释竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0884a21"/><lb ed="R109" n="0104b03"/><p xml:id="pX61p0884a2101">〇三结成。</p> <lb ed="X" n="0884a22"/><lb ed="R109" n="0104b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0884a2201">故曰。一真法性中。具足十法界。依正本融通。生<persName>佛</persName>非 <lb ed="X" n="0884a23"/><lb ed="R109" n="0104b05"/>殊致。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0884a24"/><lb ed="R109" n="0104b06"/><p xml:id="pX61p0884a2401">〇大科立義竟。</p> <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0884b" n="0884b"/> <lb ed="X" n="0884b01"/><lb ed="R109" n="0104b07"/><p xml:id="pX61p0884b0101">〇二防难又二。初问。二答。初又二。初双开二心。二 <lb ed="X" n="0884b02"/><lb ed="R109" n="0104b08"/>初後互难〇今初。</p> <lb ed="X" n="0884b03"/><lb ed="R109" n="0104b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0884b0301">问曰。此一真法界。为初心是。为後心是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0884b04"/><lb ed="R109" n="0104b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0884b0401">初心者。理即位。後心者。究竟位。言六即者。六明事 <lb ed="X" n="0884b05"/><lb ed="R109" n="0104b11"/>相。因果无差。即显理性。初後体同。无機子曰。痴禅 <lb ed="X" n="0884b06"/><lb ed="R109" n="0104b12"/>任性。滥上圣以矜高。狂慧随情。居下凡而自屈。由 <lb ed="X" n="0884b07"/><lb ed="R109" n="0104b13"/>是天台大师明六即<persName>佛</persName>。破二种见。拣其太过。六分 <lb ed="X" n="0884b08"/><lb ed="R109" n="0104b14"/>因果之事殊。收彼不收。即显圣凡之理等。六即颂 <lb ed="X" n="0884b09"/><lb ed="R109" n="0104b15"/>曰。动静理全是。行藏事尽非。冥冥随物去。杳杳不 <lb ed="X" n="0884b10"/><lb ed="R109" n="0104b16"/>知归。此颂理即<persName>佛</persName>也。方听无生曲。始闻不死歌。今 <lb ed="X" n="0884b11"/><lb ed="R109" n="0104b17"/>知当体是。翻恨自蹉跎。此颂名字即<persName>佛</persName>。念念照常 <lb ed="X" n="0884b12"/><lb ed="R109" n="0104b18"/>理。心心息幻尘。遍观诸法性。无假亦无真。此颂观 <lb ed="X" n="0884b13"/><lb ed="R109" n="0105a01"/>行即<persName>佛</persName>。四住虽先落。六尘未尽空。眼中犹有翳。空 <lb ed="X" n="0884b14"/><lb ed="R109" n="0105a02"/>裡见华红。此颂相似即<persName>佛</persName>。豁尔心开悟。湛然一切 <lb ed="X" n="0884b15"/><lb ed="R109" n="0105a03"/>通。穷源犹未尽。尙见月<g ref="#CB15167">朦</g>胧。此颂分证即<persName>佛</persName>。从来 <lb ed="X" n="0884b16"/><lb ed="R109" n="0105a04"/>真是妄。今日妄皆真。但复本时性。更无一法新。此 <lb ed="X" n="0884b17"/><lb ed="R109" n="0105a05"/>颂究竟即<persName>佛</persName>。今双开二心。乃以事难理也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0884b18"/><lb ed="R109" n="0105a06"/><p xml:id="pX61p0884b1801">〇二初後互难。</p> <lb ed="X" n="0884b19"/><lb ed="R109" n="0105a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0884b1901">若初心是。应无七名。若後心是。应无九界。初後俱堕。 <lb ed="X" n="0884b20"/><lb ed="R109" n="0105a08"/>立義不成。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0884b21"/><lb ed="R109" n="0105a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0884b2101">应无七名者。不达七名各具六即。应无九界者。不 <lb ed="X" n="0884b22"/><lb ed="R109" n="0105a10"/>达<persName>佛</persName>证穷十界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0884b23"/><lb ed="R109" n="0105a11"/><p xml:id="pX61p0884b2301">〇二答又二。初略明。二详释〇今初。</p> <lb ed="X" n="0884b24"/><lb ed="R109" n="0105a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0884b2401">答曰。此正显初心是。以初心是故。方有後心是。以後 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0884c" n="0884c"/> <lb ed="X" n="0884c01"/><lb ed="R109" n="0105a13"/>心是故。方显初心是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0884c02"/><lb ed="R109" n="0105a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0884c0201">言初心後心者。有初。有初初。有後。有後後。初者。因 <lb ed="X" n="0884c03"/><lb ed="R109" n="0105a15"/>也。初初者。因性也。後者。果也。後後者。果性也。若论 <lb ed="X" n="0884c04"/><lb ed="R109" n="0105a16"/>事相。则初後天渊。若论理性。则因果一体。今一真 <lb ed="X" n="0884c05"/><lb ed="R109" n="0105a17"/>法界。乃十界之性。故初後俱是也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0884c06"/><lb ed="R109" n="0105a18"/><p xml:id="pX61p0884c0601">〇二详释又三。初以初证後非无九界。二圣凡六 <lb ed="X" n="0884c07"/><lb ed="R109" n="0105b01"/>即辩其初後。三以後证初非无七名〇今初。</p> <lb ed="X" n="0884c08"/><lb ed="R109" n="0105b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0884c0801">云何以初心是故。方有後心是。如果地依正融通。色 <lb ed="X" n="0884c09"/><lb ed="R109" n="0105b03"/>心不二。垂形九界。方便度生。悉由证此因心所具。故 <lb ed="X" n="0884c10"/><lb ed="R109" n="0105b04"/>曰。诸<persName>佛</persName>果地融通。但证众生理本。故得称性施设。无 <lb ed="X" n="0884c11"/><lb ed="R109" n="0105b05"/>谋而应。若不然者。何异小乘外道。作意神通。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0884c12"/><lb ed="R109" n="0105b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0884c1201">果地依正融通。色心不二者。果地乃妙觉果。谓後 <lb ed="X" n="0884c13"/><lb ed="R109" n="0105b07"/>心也。此地以如如理为依报。如如智为正报。理智 <lb ed="X" n="0884c14"/><lb ed="R109" n="0105b08"/>不二。故依正融通。身土一如。故色心不二也。垂形 <lb ed="X" n="0884c15"/><lb ed="R109" n="0105b09"/>九界。方便度生者。方者。法也。便者。用也。谓<persName>佛</persName>于九 <lb ed="X" n="0884c16"/><lb ed="R109" n="0105b10"/>法界中。示十界之形像。又用四教十六门。六十四 <lb ed="X" n="0884c17"/><lb ed="R109" n="0105b11"/>悉昙方便。引九界众生同证理性也。悉由证此因 <lb ed="X" n="0884c18"/><lb ed="R109" n="0105b12"/>心所具者。乃证穷十界因心所具三谛之理。证真 <lb ed="X" n="0884c19"/><lb ed="R109" n="0105b13"/>谛而得般若之相。证俗谛而得解脱之用。证中谛 <lb ed="X" n="0884c20"/><lb ed="R109" n="0105b14"/>而得法身之体。故荆溪大师云。诸<persName>佛</persName>果地融通。但 <lb ed="X" n="0884c21"/><lb ed="R109" n="0105b15"/>证众生理本也。称性施设。无谋而应者。称真谛性。 <lb ed="X" n="0884c22"/><lb ed="R109" n="0105b16"/>施设藏通二教。称俗谛性。施设别教。称中谛性。施 <lb ed="X" n="0884c23"/><lb ed="R109" n="0105b17"/>设圆教。或顿施。或渐施。或秘密施。或不定施。曲尽 <lb ed="X" n="0884c24"/><lb ed="R109" n="0105b18"/>其宜。无方不可。皆是无心而应物。故曰无谋而应 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0885a" n="0885a"/> <lb ed="X" n="0885a01"/><lb ed="R109" n="0106a01"/>也。作意神通者。谓起心作意始有通也。通有六种。 <lb ed="X" n="0885a02"/><lb ed="R109" n="0106a02"/>谓天眼。天耳。宿命。他心。神足。漏尽。此六通。又有修 <lb ed="X" n="0885a03"/><lb ed="R109" n="0106a03"/>得报得。鬼天报得五通。外道因根本禅。发得五通。 <lb ed="X" n="0885a04"/><lb ed="R109" n="0106a04"/>三乘依八偝捨。八勝处等。修得五通。证果时得漏 <lb ed="X" n="0885a05"/><lb ed="R109" n="0106a05"/>尽通。圆教依法花经云。诸根通利。智慧明了。即诸 <lb ed="X" n="0885a06"/><lb ed="R109" n="0106a06"/>根互用。乃中道之通。今无谋而应。即中道之通。不 <lb ed="X" n="0885a07"/><lb ed="R109" n="0106a07"/>须作意。任运成就故。亦名无记化化禅。以初证後 <lb ed="X" n="0885a08"/><lb ed="R109" n="0106a08"/>竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0885a09"/><lb ed="R109" n="0106a09"/><p xml:id="pX61p0885a0901">〇二圣凡六即辨其初後。</p> <lb ed="X" n="0885a10"/><lb ed="R109" n="0106a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0885a1001">故法智大师曰。六即之義。不专在<persName>佛</persName>。一切假。实。三乘 <lb ed="X" n="0885a11"/><lb ed="R109" n="0106a11"/>人天。下至蛣<g ref="#CB04762">蜣</g>。地狱色心。皆须六即。辩其初後。所谓 <lb ed="X" n="0885a12"/><lb ed="R109" n="0106a12"/>理蛣<g ref="#CB04762">蜣</g>。名字蛣<g ref="#CB04762">蜣</g>。乃至究竟蛣<g ref="#CB04762">蜣</g>。以论十界皆理性 <lb ed="X" n="0885a13"/><lb ed="R109" n="0106a13"/>故。无非法界。一不可改。故名字去。不唯显<persName>佛</persName>。九亦同 <lb ed="X" n="0885a14"/><lb ed="R109" n="0106a14"/>彰。至于果成。十皆究竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0885a15"/><lb ed="R109" n="0106a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0885a1501">妙宗云。六种即名。皆事。理。体不二義。而事有逆顺。 <lb ed="X" n="0885a16"/><lb ed="R109" n="0106a16"/>名字等五。顺修事。唯理即一。纯逆修事。此逆顺事。 <lb ed="X" n="0885a17"/><lb ed="R109" n="0106a17"/>与本觉理。体皆不二。体既不二。其逆顺名。自何而 <lb ed="X" n="0885a18"/><lb ed="R109" n="0106a18"/>立。以知不二。事皆合理。名之为顺。其不知者。事皆 <lb ed="X" n="0885a19"/><lb ed="R109" n="0106b01"/>违理。故名为逆。名字等五。皆知皆顺。若初理即。唯 <lb ed="X" n="0885a20"/><lb ed="R109" n="0106b02"/>迷唯逆。而迷逆事。与其觉理。未始暂乖。故名即<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0885a21"/><lb ed="R109" n="0106b03"/>以全体是故。免于退屈。六分别故。免于上慢。六不 <lb ed="X" n="0885a22"/><lb ed="R109" n="0106b04"/>離即。即不離六。六即義成。圆位可辩。又六即辩位。 <lb ed="X" n="0885a23"/><lb ed="R109" n="0106b05"/>有权有实。若权论者。前三教亦论六即。乃至四恶 <lb ed="X" n="0885a24"/><lb ed="R109" n="0106b06"/>趣。以十二因缘。亦可辩其初後。虽具六即。乃权论 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0885b" n="0885b"/> <lb ed="X" n="0885b01"/><lb ed="R109" n="0106b07"/>耳。又不能言六即<persName>佛</persName>也。若據实而判者。若知实理 <lb ed="X" n="0885b02"/><lb ed="R109" n="0106b08"/>者。摄入名字位中。其未知者。尽在理即位中。故妙 <lb ed="X" n="0885b03"/><lb ed="R109" n="0106b09"/>宗云。未得圆闻。齐别内凡。尙属理即。以七方便。未 <lb ed="X" n="0885b04"/><lb ed="R109" n="0106b10"/>解妙名。岂知即<persName>佛</persName>。此中判位。唯约圆判也。蛣<g ref="#CB04762">蜣</g>者。 <lb ed="X" n="0885b05"/><lb ed="R109" n="0106b11"/><g ref="#CB04762">蜣</g>螂虫也。理蛣<g ref="#CB04762">蜣</g>等者。以劣例勝也。谓乃至地狱。 <lb ed="X" n="0885b06"/><lb ed="R109" n="0106b12"/>一色一心。尙论六即。何况<persName>佛</persName>也。以论十界皆理性 <lb ed="X" n="0885b07"/><lb ed="R109" n="0106b13"/>故。无非法界。一不可改者。问。何以地狱色心。乃至 <lb ed="X" n="0885b08"/><lb ed="R109" n="0106b14"/>蛣<g ref="#CB04762">蜣</g>。皆以六即辩其初後。答曰。以论十法界。当体 <lb ed="X" n="0885b09"/><lb ed="R109" n="0106b15"/>全是本觉理性。无非一真法界全体。故曰。一一不 <lb ed="X" n="0885b10"/><lb ed="R109" n="0106b16"/>可改。此乃明其圆人所悟不二之理。前三教人全 <lb ed="X" n="0885b11"/><lb ed="R109" n="0106b17"/>然不知。况其馀也。名字去。不唯显<persName>佛</persName>。九亦同彰者。 <lb ed="X" n="0885b12"/><lb ed="R109" n="0106b18"/>从名字位。至分证位。不但<persName>佛</persName>性显。乃至地狱性。蛣 <lb ed="X" n="0885b13"/><lb ed="R109" n="0107a01"/>蜣性。假名性。正报性。依报性。微尘芥子性。一显一 <lb ed="X" n="0885b14"/><lb ed="R109" n="0107a02"/>切显。故云发心住者。一发一切发也。至于果成。十 <lb ed="X" n="0885b15"/><lb ed="R109" n="0107a03"/>皆究竟者。究竟位中。<persName>佛</persName>究竟菩萨亦究竟。乃至地 <lb ed="X" n="0885b16"/><lb ed="R109" n="0107a04"/>狱一色一心。一切皆究竟也。辩初後竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0885b17"/><lb ed="R109" n="0107a05"/><p xml:id="pX61p0885b1701">〇三以後证初非无七名。</p> <lb ed="X" n="0885b18"/><lb ed="R109" n="0107a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0885b1801">云何以後心是故。方显初心是。正由後心果地。全证 <lb ed="X" n="0885b19"/><lb ed="R109" n="0107a07"/>众生理本。故果地七种名目。悉是众生性德美称。<anchor xml:id="nkr_note_add_0885b1901" n="0885b1901"/><anchor xml:id="beg0885b1901" n="0885b1901"/>但<anchor xml:id="end0885b1901"/> <lb ed="X" n="0885b20"/><lb ed="R109" n="0107a08"/>众生在迷。故无此称。剋论性德。岂可言无。故初後俱 <lb ed="X" n="0885b21"/><lb ed="R109" n="0107a09"/>善。立義成矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0885b22"/><lb ed="R109" n="0107a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0885b2201">性德者。心性本有功能也。美称者。美名也。谓既有 <lb ed="X" n="0885b23"/><lb ed="R109" n="0107a11"/>此功能。便有此美名也。众生在迷者。迷有二种。谓 <lb ed="X" n="0885b24"/><lb ed="R109" n="0107a12"/>界内众生迷于事。界外众生迷于理。由此二迷。不 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0885c" n="0885c"/> <lb ed="X" n="0885c01"/><lb ed="R109" n="0107a13"/>悟性德。故无此美名也。防难竟。第一一真法界门 <lb ed="X" n="0885c02"/><lb ed="R109" n="0107a14"/>竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0885c03"/><lb ed="R109" n="0107a15"/><p xml:id="pX61p0885c0301">〇二身土缘起门。又二。初偈颂。二论文〇今初。</p> <lb ed="X" n="0885c04"/><lb ed="R109" n="0107a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0885c0401">一真法界性。不变能随缘。三身及四土。悉由心变造。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0885c05"/><lb ed="R109" n="0107a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0885c0501">一真法界性。不变能随缘者。谓一念心性之体。虽 <lb ed="X" n="0885c06"/><lb ed="R109" n="0107a18"/>不变。而用能随缘。譬如虚空。虽非群相。而不拒彼 <lb ed="X" n="0885c07"/><lb ed="R109" n="0107b01"/>诸相发挥。暗相发挥。喩九界缘起。明相发挥。喩<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0885c08"/><lb ed="R109" n="0107b02"/>界缘起。虽然发挥。虚空常自不变。虽然不变。不拒 <lb ed="X" n="0885c09"/><lb ed="R109" n="0107b03"/>发挥。故曰正随缘而常不变。正不变而常随缘也。 <lb ed="X" n="0885c10"/><lb ed="R109" n="0107b04"/>三身四土者。十界皆具三身。九界苦即法身。惑即 <lb ed="X" n="0885c11"/><lb ed="R109" n="0107b05"/>报身。业即化身也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0885c12"/><lb ed="R109" n="0107b06"/><p xml:id="pX61p0885c1201">〇二论文分二。初正辩缘起。二结示净宗。初又二。 <lb ed="X" n="0885c13"/><lb ed="R109" n="0107b07"/>初唯心变造。二变造唯心〇今初。</p> <lb ed="X" n="0885c14"/><lb ed="R109" n="0107b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0885c1401">论曰一真法界性。即前文所明性体性量性具也。教 <lb ed="X" n="0885c15"/><lb ed="R109" n="0107b09"/>中说真如不变随缘。随缘不变者。正由性体性量即 <lb ed="X" n="0885c16"/><lb ed="R109" n="0107b10"/>性具故。如君子不器。善恶皆能。故晋译花严经云。能 <lb ed="X" n="0885c17"/><lb ed="R109" n="0107b11"/>随染净缘。具造十法界。谓真如性中所具九法界。能 <lb ed="X" n="0885c18"/><lb ed="R109" n="0107b12"/>随染缘。造事中九法界。真如性中所具<persName>佛</persName>法界。能随 <lb ed="X" n="0885c19"/><lb ed="R109" n="0107b13"/>净缘。造事中<persName>佛</persName>法界。所以能者。正由性具。性若不具。 <lb ed="X" n="0885c20"/><lb ed="R109" n="0107b14"/>何所称能。天台家言。正由理具。方有事用。此之谓也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0885c21"/><lb ed="R109" n="0107b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0885c2101">释初句可知。教中下。释不变能随缘。引<persName>佛</persName>语也。真 <lb ed="X" n="0885c22"/><lb ed="R109" n="0107b16"/>如者。乃心性之异名。不妄不异之義也。正由性体 <lb ed="X" n="0885c23"/><lb ed="R109" n="0107b17"/>性量即性具故者。譬如虚空体。虚空量。即明暗二 <lb ed="X" n="0885c24"/><lb ed="R109" n="0107b18"/>境故。心性亦然。全鬼性体性量。即所见之火。人性 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0886a" n="0886a"/> <lb ed="X" n="0886a01"/><lb ed="R109" n="0108a01"/>体量。即水。六凡体量。即同居。二乘即方便。菩萨即 <lb ed="X" n="0886a02"/><lb ed="R109" n="0108a02"/>实报。<persName>佛</persName>即寂光。如君子不器。善恶皆能者。引世间 <lb ed="X" n="0886a03"/><lb ed="R109" n="0108a03"/>法。例出世间法也。儒云君子不器者。不为一才一 <lb ed="X" n="0886a04"/><lb ed="R109" n="0108a04"/>艺所能局也。例出世间者。君喩性体。子喩性量。器 <lb ed="X" n="0886a05"/><lb ed="R109" n="0108a05"/>喩性具。有正报器。依报器。又有善器。恶器。有漏器。 <lb ed="X" n="0886a06"/><lb ed="R109" n="0108a06"/>无漏器。亦有亦无漏器。非有非无漏器。体量之君 <lb ed="X" n="0886a07"/><lb ed="R109" n="0108a07"/>子。无所不能。故曰不器也。晋译花严经下。引经证 <lb ed="X" n="0886a08"/><lb ed="R109" n="0108a08"/>明。初引花严宗。二引台宗。梵语<persName>佛陀</persName><g ref="#CB02494">跋</g>陀罗。此云 <lb ed="X" n="0886a09"/><lb ed="R109" n="0108a09"/>觉贤。大乘三果人。<name role="" type="person">甘露饭王</name>之苗裔。此土与罗什 <lb ed="X" n="0886a10"/><lb ed="R109" n="0108a10"/>相见。什有所疑。多就咨决。东晋義熙十四年。于谢 <lb ed="X" n="0886a11"/><lb ed="R109" n="0108a11"/>司空寺。译花严经六十卷。堂前池内。有二童子。常 <lb ed="X" n="0886a12"/><lb ed="R109" n="0108a12"/>从池出。捧香散花。谓真如下。释经義也。真如性中 <lb ed="X" n="0886a13"/><lb ed="R109" n="0108a13"/>所具九法界等者。谓一念心性中本具六凡见思 <lb ed="X" n="0886a14"/><lb ed="R109" n="0108a14"/>惑。能随有漏业缘。造事中六凡法界。心性中本具 <lb ed="X" n="0886a15"/><lb ed="R109" n="0108a15"/>二乘尘沙惑。能随无漏业缘。造事中二乘法界。心 <lb ed="X" n="0886a16"/><lb ed="R109" n="0108a16"/>性中本具菩萨无明惑。能随亦有漏亦无漏缘。造 <lb ed="X" n="0886a17"/><lb ed="R109" n="0108a17"/>事中菩萨法界。真如性中所具<persName>佛</persName>法界等者。谓一 <lb ed="X" n="0886a18"/><lb ed="R109" n="0108a18"/>念心性中本具<persName>如来</persName>智慧。能随非有漏非无漏缘。 <lb ed="X" n="0886a19"/><lb ed="R109" n="0108b01"/>造事中<persName>佛</persName>法界。所以能者。乃心性之妙用也。性若 <lb ed="X" n="0886a20"/><lb ed="R109" n="0108b02"/>不具。何以显其妙哉。天台下。又引台宗证成也。唯 <lb ed="X" n="0886a21"/><lb ed="R109" n="0108b03"/>心变造竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0886a22"/><lb ed="R109" n="0108b04"/><p xml:id="pX61p0886a2201">〇二变造唯心。</p> <lb ed="X" n="0886a23"/><lb ed="R109" n="0108b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0886a2301">是知事中。十法界三身四土。悉由真如随缘变造。既 <lb ed="X" n="0886a24"/><lb ed="R109" n="0108b06"/>曰真如不变随缘。随缘不变。则事中染净身土。当体 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0886b" n="0886b"/> <lb ed="X" n="0886b01"/><lb ed="R109" n="0108b07"/>即真。无一丝毫可加损于其间者。楞严经云。见与见 <lb ed="X" n="0886b02"/><lb ed="R109" n="0108b08"/>缘。幷所想相。如虚空花。本无所有。此见及缘。原是菩 <lb ed="X" n="0886b03"/><lb ed="R109" n="0108b09"/>提妙净明体是也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0886b04"/><lb ed="R109" n="0108b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0886b0401">此中二段。初正明。楞严下。引证也。事中十界者。谓 <lb ed="X" n="0886b05"/><lb ed="R109" n="0108b11"/>事法界也。法界者。一切众生身心本体。法者。轨则 <lb ed="X" n="0886b06"/><lb ed="R109" n="0108b12"/>義。界。具性分二義。若约事说。即分義。若约理说。即 <lb ed="X" n="0886b07"/><lb ed="R109" n="0108b13"/>性義。以此性分互相绞络。则成四种法界義。一者 <lb ed="X" n="0886b08"/><lb ed="R109" n="0108b14"/>事法界。谓十界众生。身心差别。各有分齐。二理法 <lb ed="X" n="0886b09"/><lb ed="R109" n="0108b15"/>界。谓十界众生。同一理体。三理事无碍法界。谓理 <lb ed="X" n="0886b10"/><lb ed="R109" n="0108b16"/>由事显。事由理成。理事互融。名理事无碍。四事事 <lb ed="X" n="0886b11"/><lb ed="R109" n="0108b17"/>无碍法界者。谓一一分齐事法。称性互融。一多相 <lb ed="X" n="0886b12"/><lb ed="R109" n="0108b18"/>即。大小互容。褈褈无尽。名事事无碍也。三身者。法 <lb ed="X" n="0886b13"/><lb ed="R109" n="0109a01"/>报化也。十界各具三身。谓九界苦。即法身。业即解 <lb ed="X" n="0886b14"/><lb ed="R109" n="0109a02"/>脱。即应化身。惑即般若。即报身。得论六即。<persName>佛</persName>界三 <lb ed="X" n="0886b15"/><lb ed="R109" n="0109a03"/>身。又论单复。四土。亦论亦即。若依若正。若单若复。 <lb ed="X" n="0886b16"/><lb ed="R109" n="0109a04"/>若凡若圣。悉由真如随缘而变造。当体即真者。谓 <lb ed="X" n="0886b17"/><lb ed="R109" n="0109a05"/>事法界中。随拈一法。当体即性体性量。離过绝非。 <lb ed="X" n="0886b18"/><lb ed="R109" n="0109a06"/>竖穷横遍也。一法既尔。法法皆然。故得互相摄入。 <lb ed="X" n="0886b19"/><lb ed="R109" n="0109a07"/>主伴褈褈。而成事事无碍法界也。故曰无一丝毫 <lb ed="X" n="0886b20"/><lb ed="R109" n="0109a08"/>法。可加于其间。可损于其间也。楞严经下。引证也。 <lb ed="X" n="0886b21"/><lb ed="R109" n="0109a09"/>见者。十界八识能缘见分。心法也。见缘者。十界八 <lb ed="X" n="0886b22"/><lb ed="R109" n="0109a10"/>识所缘相分。境法也。所想相者。众生不了如幻。妄 <lb ed="X" n="0886b23"/><lb ed="R109" n="0109a11"/>起我法二执也。如虚空花。本无所有者。不唯我法 <lb ed="X" n="0886b24"/><lb ed="R109" n="0109a12"/>本空。而且心境如幻也。此见及缘。原是菩提妙净 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0886c" n="0886c"/> <lb ed="X" n="0886c01"/><lb ed="R109" n="0109a13"/>明体者。谓心境二法。唯一真如性体性量也。正辩 <lb ed="X" n="0886c02"/><lb ed="R109" n="0109a14"/>缘起竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0886c03"/><lb ed="R109" n="0109a15"/><p xml:id="pX61p0886c0301">〇二结示净宗。</p> <lb ed="X" n="0886c04"/><lb ed="R109" n="0109a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0886c0401">若然。则娑婆。极乐。此世众生当生九品。弥陀<anchor xml:id="nkr_note_add_0886c0401" n="0886c0401"/><anchor xml:id="beg0886c0401" n="0886c0401"/>已<anchor xml:id="end0886c0401"/>成吾 <lb ed="X" n="0886c05"/><lb ed="R109" n="0109a17"/>心当果。悉由心性之所变造。心具而造。岂分能所。即 <lb ed="X" n="0886c06"/><lb ed="R109" n="0109a18"/>心是<persName>佛</persName>。即<persName>佛</persName>是心。即心是土。即土是心。即心是果。即 <lb ed="X" n="0886c07"/><lb ed="R109" n="0109b01"/>果是心。能造因缘。及所造法。当处皆是心性。故明此 <lb ed="X" n="0886c08"/><lb ed="R109" n="0109b02"/>宗而求生乐土者。乃生与无生两冥之至道也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0886c09"/><lb ed="R109" n="0109b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0886c0901">结示净宗者。谓结示唯心之宗。唯<persName>佛</persName>之宗。绝待圆 <lb ed="X" n="0886c10"/><lb ed="R109" n="0109b04"/>融之宗。超情離见之宗也。此中二段。初结唯心变 <lb ed="X" n="0886c11"/><lb ed="R109" n="0109b05"/>造。示生则决定生義。二结变造唯心。示无生则决 <lb ed="X" n="0886c12"/><lb ed="R109" n="0109b06"/>定无生義也。若然者。承上文也。娑婆极乐者。明唯 <lb ed="X" n="0886c13"/><lb ed="R109" n="0109b07"/>心变造之土也。此世众生当生九品者。明唯心变 <lb ed="X" n="0886c14"/><lb ed="R109" n="0109b08"/>造众生也。弥陀<anchor xml:id="nkr_note_add_0886c1401" n="0886c1401"/><anchor xml:id="beg0886c1401" n="0886c1401"/>已<anchor xml:id="end0886c1401"/>成吾心当果者。明唯心变造之 <lb ed="X" n="0886c15"/><lb ed="R109" n="0109b09"/><persName>佛</persName>也。故曰悉由心性之所变造也。下明无生義。心 <lb ed="X" n="0886c16"/><lb ed="R109" n="0109b10"/>具而造。岂分能所者。谓国土众生及<persName>佛</persName>。幷是心中 <lb ed="X" n="0886c17"/><lb ed="R109" n="0109b11"/>本具。而今造出。元无能生所生也。即心是<persName>佛</persName>。即<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0886c18"/><lb ed="R109" n="0109b12"/>是心。则<persName>佛</persName>无生也。即心是土。即土是心。则土无生 <lb ed="X" n="0886c19"/><lb ed="R109" n="0109b13"/>也。即心是果。即果是心。则果无生也。亦众生无生 <lb ed="X" n="0886c20"/><lb ed="R109" n="0109b14"/>也。能造因缘。即十界之因也。所造法。即十界之果 <lb ed="X" n="0886c21"/><lb ed="R109" n="0109b15"/>也。当处皆是心性者。因缘当处是心。则因缘无生 <lb ed="X" n="0886c22"/><lb ed="R109" n="0109b16"/>也。果当处是心。则果无生也。以此而例。唯心变造。 <lb ed="X" n="0886c23"/><lb ed="R109" n="0109b17"/>明其生则决定有生。变造唯心。明其无生决定无 <lb ed="X" n="0886c24"/><lb ed="R109" n="0109b18"/>生。若二義相成。则决定亦生亦无生。若二義互夺。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0887a" n="0887a"/> <lb ed="X" n="0887a01"/><lb ed="R109" n="0110a01"/>则决定非生非无生也。若言有生。乃唯<persName>佛</persName>之宗。若 <lb ed="X" n="0887a02"/><lb ed="R109" n="0110a02"/>言无生。乃唯心之宗。若言非生非无生。乃绝待之 <lb ed="X" n="0887a03"/><lb ed="R109" n="0110a03"/>宗。若言亦生亦无生。乃圆融之宗。一句中圆该四 <lb ed="X" n="0887a04"/><lb ed="R109" n="0110a04"/>句。而又圆超四句。而又正圆该时。便圆超。正圆超 <lb ed="X" n="0887a05"/><lb ed="R109" n="0110a05"/>时。便圆该。圆超圆该。同时无碍。乃超情離见之宗。 <lb ed="X" n="0887a06"/><lb ed="R109" n="0110a06"/>故曰明此宗旨而求生乐土者。乃生与无生两冥 <lb ed="X" n="0887a07"/><lb ed="R109" n="0110a07"/>之至道也。若再例释者。亦是求也。亦无求也。亦非 <lb ed="X" n="0887a08"/><lb ed="R109" n="0110a08"/>求非无求也。亦亦求亦无求也。亦求生也。亦求无 <lb ed="X" n="0887a09"/><lb ed="R109" n="0110a09"/>生也。亦求非生非无生也。亦求亦生亦无生也。两 <lb ed="X" n="0887a10"/><lb ed="R109" n="0110a10"/>冥至道。亦四冥至道。亦五冥至道。亦冥也。亦不冥 <lb ed="X" n="0887a11"/><lb ed="R109" n="0110a11"/>也。亦亦冥亦不冥。亦不冥亦非冥至道也。身土缘 <lb ed="X" n="0887a12"/><lb ed="R109" n="0110a12"/>起门竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0887a13"/><lb ed="R109" n="0110a13"/><p xml:id="pX61p0887a1301">〇三心土相即门。又二。初偈颂。二论文〇今初。</p> <lb ed="X" n="0887a14"/><lb ed="R109" n="0110a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0887a1401">西方安乐土。去此十万亿。与我介尔心。初无彼此异。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0887a15"/><lb ed="R109" n="0110a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0887a1501">即者。是也。谓即心是土。即土是心也。心者。乃一念 <lb ed="X" n="0887a16"/><lb ed="R109" n="0110a16"/>之见分也。土。乃相分。见相唯是一心。故曰此见及 <lb ed="X" n="0887a17"/><lb ed="R109" n="0110a17"/>缘。原是菩提妙净明体。云何于中有是非是也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0887a18"/><lb ed="R109" n="0110a18"/><p xml:id="pX61p0887a1801">〇二论文分二。初正辩。相即。二问答申明〇今初。</p> <lb ed="X" n="0887a19"/><lb ed="R109" n="0110b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0887a1901">论曰。<persName>佛</persName>说阿弥陀经云。从是西方过十万亿<persName>佛</persName>土。有 <lb ed="X" n="0887a20"/><lb ed="R109" n="0110b02"/>世界名曰极乐。百亿日月。百亿须弥。百亿大海。百亿 <lb ed="X" n="0887a21"/><lb ed="R109" n="0110b03"/><name role="" type="person">铁围山</name>。名一<persName>佛</persName>土。十千为万。十万为亿。一<persName>佛</persName>国土。<anchor xml:id="nkr_note_add_0887a2101" n="0887a2101"/><anchor xml:id="beg0887a2101" n="0887a2101"/>已<anchor xml:id="end0887a2101"/> <lb ed="X" n="0887a22"/><lb ed="R109" n="0110b04"/>自廣大。况亿<persName>佛</persName>土乎。况十万亿乎。是则<name role="" type="person">极乐国</name>土。去 <lb ed="X" n="0887a23"/><lb ed="R109" n="0110b05"/>此甚远。博地凡夫。念<persName>佛</persName>求生。弹指即到者。正由生吾 <lb ed="X" n="0887a24"/><lb ed="R109" n="0110b06"/>心所具之<persName>佛</persName>土也。言介尔心者。即凡夫念<persName>佛</persName>之心也。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0887b" n="0887b"/> <lb ed="X" n="0887b01"/><lb ed="R109" n="0110b07"/>刹那之心。至微至劣。故称介尔。谓十万亿远之<persName>佛</persName>土。 <lb ed="X" n="0887b02"/><lb ed="R109" n="0110b08"/>居于凡夫介尔之心。即心是土。即土是心。故曰初无 <lb ed="X" n="0887b03"/><lb ed="R109" n="0110b09"/>彼此异。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0887b04"/><lb ed="R109" n="0110b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0887b0401">百亿日月等者。乃明三千大千世界。为一<persName>佛</persName>所化。 <lb ed="X" n="0887b05"/><lb ed="R109" n="0110b11"/>故为一<persName>佛</persName>土也。三千。谓小千中千大千也。一日月。 <lb ed="X" n="0887b06"/><lb ed="R109" n="0110b12"/>一须弥。一大海。一铁围。乃一四天下。一千四天下。 <lb ed="X" n="0887b07"/><lb ed="R109" n="0110b13"/>为小千世界。一千小千。为中千。一千中千。为一大 <lb ed="X" n="0887b08"/><lb ed="R109" n="0110b14"/>千世界。一共有百亿日月等也。十千为万下。况显 <lb ed="X" n="0887b09"/><lb ed="R109" n="0110b15"/>其远也。博地下。正明相即。博地者。大地也。刹那者。 <lb ed="X" n="0887b10"/><lb ed="R109" n="0110b16"/>此云极少时。一念中有九十刹那。故曰极少。一念 <lb ed="X" n="0887b11"/><lb ed="R109" n="0110b17"/>心起必具四分。所生之土。乃相分。能生之心。乃见 <lb ed="X" n="0887b12"/><lb ed="R109" n="0110b18"/>分。见相。唯一自证分。及证自证分。四分唯是一心。 <lb ed="X" n="0887b13"/><lb ed="R109" n="0111a01"/>故曰即心是土。即土是心。而无彼此也。正辩相即 <lb ed="X" n="0887b14"/><lb ed="R109" n="0111a02"/>竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0887b15"/><lb ed="R109" n="0111a03"/><p xml:id="pX61p0887b1501">〇二问答申明。</p> <lb ed="X" n="0887b16"/><lb ed="R109" n="0111a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0887b1601">问曰。介尔之心。居于方寸<note place="interlinear">博地疑团</note>。何能包许远之<persName>佛</persName>土。答曰。 <lb ed="X" n="0887b17"/><lb ed="R109" n="0111a05"/>介尔之心。昧者谓小。达人大观。真妄无二。盖此妄心。 <lb ed="X" n="0887b18"/><lb ed="R109" n="0111a06"/>全性而起。性既无边。心亦无际。性如大海。心如浮沤。 <lb ed="X" n="0887b19"/><lb ed="R109" n="0111a07"/>全海为沤。沤还迊海。盖真如不变随缘。随缘不变。既 <lb ed="X" n="0887b20"/><lb ed="R109" n="0111a08"/>曰随缘不变。岂可以真妄而局大小哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0887b21"/><lb ed="R109" n="0111a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0887b2101">方寸者。肉团心也。此心方圆。不出寸许。故曰方寸。 <lb ed="X" n="0887b22"/><lb ed="R109" n="0111a10"/>乃五脏中心脏。浮尘意根。俗云神藏于心。故曰居 <lb ed="X" n="0887b23"/><lb ed="R109" n="0111a11"/>于方寸。亦第八识相分。答中言真妄无二者。真。谓 <lb ed="X" n="0887b24"/><lb ed="R109" n="0111a12"/>真性。妄。谓妄心。性。乃不变之体。心。乃随缘之用。体 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0887c" n="0887c"/> <lb ed="X" n="0887c01"/><lb ed="R109" n="0111a13"/>用不二也。妄心全性而起者。谓全竖穷横遍之性。 <lb ed="X" n="0887c02"/><lb ed="R109" n="0111a14"/>起为介尔之心。全介尔之心。即竖穷横遍之性。故 <lb ed="X" n="0887c03"/><lb ed="R109" n="0111a15"/>曰性既无边。心亦无际也。性如大海。更以喩释也。 <lb ed="X" n="0887c04"/><lb ed="R109" n="0111a16"/>文可知。心土相即门竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0887c05"/><lb ed="R109" n="0111a17"/><p xml:id="pX61p0887c0501">〇四生<persName>佛</persName>不二门。又二。初偈颂。二论文〇今初。</p> <lb ed="X" n="0887c06"/><lb ed="R109" n="0111a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0887c0601">阿弥与凡夫。迷悟虽有殊。<persName>佛</persName>心众生心。究竟无有二。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0887c07"/><lb ed="R109" n="0111b01"/><p xml:id="pX61p0887c0701">〇二论文分四。初生<persName>佛</persName>分于迷悟。二迷悟依于心 <lb ed="X" n="0887c08"/><lb ed="R109" n="0111b02"/>性。三心性体不受迷。四称性行无虚弃〇今初。</p> <lb ed="X" n="0887c09"/><lb ed="R109" n="0111b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0887c0901">论曰阿弥陀<persName>佛</persName>者。果人也。成就三身。四智。十力。四无 <lb ed="X" n="0887c10"/><lb ed="R109" n="0111b04"/>所畏。十八不共等功德。凡夫者。因人也。具足无量恒 <lb ed="X" n="0887c11"/><lb ed="R109" n="0111b05"/>沙烦恼。造作无量恒沙业繫。当受无量恒沙生死。迷 <lb ed="X" n="0887c12"/><lb ed="R109" n="0111b06"/>悟之相。譬彼雲泥。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0887c13"/><lb ed="R109" n="0111b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0887c1301">三身者。梵语毘卢遮那。此云遍一切处。花严云。法 <lb ed="X" n="0887c14"/><lb ed="R109" n="0111b08"/>身遍在一切处。一切众生及国土。三世悉在无有 <lb ed="X" n="0887c15"/><lb ed="R109" n="0111b09"/>馀。无有形相而可得。梵语卢舍那。此云光明遍照。 <lb ed="X" n="0887c16"/><lb ed="R109" n="0111b10"/>梵网云。我今卢舍那。方坐莲花台等。梵语释迦牟 <lb ed="X" n="0887c17"/><lb ed="R109" n="0111b11"/>尼。此云能仁寂默。然此三名。不可定执。晋译花严。 <lb ed="X" n="0887c18"/><lb ed="R109" n="0111b12"/>皆卢舍那。唐译皆称毘卢遮那。花严又云。或名释 <lb ed="X" n="0887c19"/><lb ed="R109" n="0111b13"/>迦。或名遮那等。只是梵音不同耳。虽有三名。本无 <lb ed="X" n="0887c20"/><lb ed="R109" n="0111b14"/>异体。然此三身。各论单复。法身单。唯指本觉性体。 <lb ed="X" n="0887c21"/><lb ed="R109" n="0111b15"/>报身单。指始觉智圆。化身单。指慈悲应现。法身复 <lb ed="X" n="0887c22"/><lb ed="R109" n="0111b16"/>者。一者自性淸净法身。二者離垢妙极法身。报身 <lb ed="X" n="0887c23"/><lb ed="R109" n="0111b17"/>复者。一者自受用报身。即诸<persName>佛</persName>智断二德。究竟果 <lb ed="X" n="0887c24"/><lb ed="R109" n="0111b18"/>德。二者他受用报身。即地上菩萨所见刹尘相好。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0888a" n="0888a"/> <lb ed="X" n="0888a01"/><lb ed="R109" n="0112a01"/>化身复者。一者应现身。示成八相。二者变化身。无 <lb ed="X" n="0888a02"/><lb ed="R109" n="0112a02"/>而倏有。示现八相。又有三种。一者勝应身。谓地上 <lb ed="X" n="0888a03"/><lb ed="R109" n="0112a03"/>所见。亦名他受用。二者带劣勝应身。即通教三乘 <lb ed="X" n="0888a04"/><lb ed="R109" n="0112a04"/>所见。三劣应身。藏教所见丈六老比丘相。四智者。 <lb ed="X" n="0888a05"/><lb ed="R109" n="0112a05"/>谓转八识成四智。转第八为大圆镜智。第七为平 <lb ed="X" n="0888a06"/><lb ed="R109" n="0112a06"/>等性智。第六为妙观察智。前五为成所作智。十力 <lb ed="X" n="0888a07"/><lb ed="R109" n="0112a07"/>者。一者是处非处智力。知一切众生果报因缘。如 <lb ed="X" n="0888a08"/><lb ed="R109" n="0112a08"/>作善业能得乐报。名是处。作恶业望于善报。名非 <lb ed="X" n="0888a09"/><lb ed="R109" n="0112a09"/>处。二者知业智力。知一切众生三世所有业力。三 <lb ed="X" n="0888a10"/><lb ed="R109" n="0112a10"/>者知定智力。知禅三昧。四者知根智力。知诸众生 <lb ed="X" n="0888a11"/><lb ed="R109" n="0112a11"/>上中下根。五者知欲智力。知诸众生种种欲乐。六 <lb ed="X" n="0888a12"/><lb ed="R109" n="0112a12"/>者知界智力。知诸众生世间种种界分。七者知至 <lb ed="X" n="0888a13"/><lb ed="R109" n="0112a13"/>处智力。知一切道至处相。八者宿命智力。知过去 <lb ed="X" n="0888a14"/><lb ed="R109" n="0112a14"/>一世乃至百千万世。姓名苦乐寿夭等。九者天眼 <lb ed="X" n="0888a15"/><lb ed="R109" n="0112a15"/>智力。见诸众生生时死时。善道恶道等。十者漏尽 <lb ed="X" n="0888a16"/><lb ed="R109" n="0112a16"/>智力。自知我生<anchor xml:id="nkr_note_add_0888a1601" n="0888a1601"/><anchor xml:id="beg0888a1601" n="0888a1601"/>已<anchor xml:id="end0888a1601"/>尽。不受後有。四无所畏者。一者 <lb ed="X" n="0888a17"/><lb ed="R109" n="0112a17"/>一切智无畏。谓于一切诸法。尽知尽见。故无所畏。 <lb ed="X" n="0888a18"/><lb ed="R109" n="0112a18"/>二漏尽无畏。谓<persName>佛</persName>五住究尽。二死永亡。故无所畏。 <lb ed="X" n="0888a19"/><lb ed="R109" n="0112b01"/>三者说障道无畏。谓于障道之法。能知能说。故无 <lb ed="X" n="0888a20"/><lb ed="R109" n="0112b02"/>所畏。四者说苦尽道无畏。谓于尽苦之道。能知能 <lb ed="X" n="0888a21"/><lb ed="R109" n="0112b03"/>说。故无所畏。十八不共法者。唯<persName>佛</persName>一人有。不与三 <lb ed="X" n="0888a22"/><lb ed="R109" n="0112b04"/>乘共。一者身无失。二者口无失。三者意无失。四者 <lb ed="X" n="0888a23"/><lb ed="R109" n="0112b05"/>无不定心。五者无异想心。六者无不知<anchor xml:id="nkr_note_add_0888a2301" n="0888a2301"/><anchor xml:id="beg0888a2301" n="0888a2301"/>已<anchor xml:id="end0888a2301"/>捨心。七 <lb ed="X" n="0888a24"/><lb ed="R109" n="0112b06"/>者欲无减。八者念无减。九者精进无减。十者智慧 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0888b" n="0888b"/> <lb ed="X" n="0888b01"/><lb ed="R109" n="0112b07"/>无减。十一者解脱无减。十二者解脱知见无减。十 <lb ed="X" n="0888b02"/><lb ed="R109" n="0112b08"/>三者身业随智慧行。十四者口业随智慧行。十五 <lb ed="X" n="0888b03"/><lb ed="R109" n="0112b09"/>者意业随智慧行。十六者知过去世无碍。十七者 <lb ed="X" n="0888b04"/><lb ed="R109" n="0112b10"/>知现在世无碍。十八者知未来世无碍。功德者。力 <lb ed="X" n="0888b05"/><lb ed="R109" n="0112b11"/>用也。凡夫者。因人也者。谓四教内凡外凡也。因人 <lb ed="X" n="0888b06"/><lb ed="R109" n="0112b12"/>则通。等觉皆名因人。具足无量恒沙烦恼者。见思 <lb ed="X" n="0888b07"/><lb ed="R109" n="0112b13"/>烦恼。尘沙烦恼。无明烦恼。恒沙业繫者。谓有漏业。 <lb ed="X" n="0888b08"/><lb ed="R109" n="0112b14"/>无漏业。亦有亦无漏业。造业必感苦果。故名为繫。 <lb ed="X" n="0888b09"/><lb ed="R109" n="0112b15"/>恒沙生死者。谓分段变易二种生死。业多生死亦 <lb ed="X" n="0888b10"/><lb ed="R109" n="0112b16"/>多也。迷悟者。真中二种迷悟也。譬彼雲泥者。天地 <lb ed="X" n="0888b11"/><lb ed="R109" n="0112b17"/>悬殊也。生<persName>佛</persName>分于迷悟竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0888b12"/><lb ed="R109" n="0112b18"/><p xml:id="pX61p0888b1201">〇二迷悟依于心性。</p> <lb ed="X" n="0888b13"/><lb ed="R109" n="0113a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0888b1301">而言究竟无二者。谓據相而言。则不二而二。约性而 <lb ed="X" n="0888b14"/><lb ed="R109" n="0113a02"/>论。则二而不二。盖诸<persName>佛</persName>乃悟众生心内诸<persName>佛</persName>。众生乃 <lb ed="X" n="0888b15"/><lb ed="R109" n="0113a03"/>迷诸<persName>佛</persName>心内众生。所以悟者。悟众生本具性体性量 <lb ed="X" n="0888b16"/><lb ed="R109" n="0113a04"/>性具也。所以迷者。迷诸<persName>佛</persName>所证性体性量性具也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0888b17"/><lb ed="R109" n="0113a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0888b1701">據相而言者。谓按俗谛中事相而言也。不二而二 <lb ed="X" n="0888b18"/><lb ed="R109" n="0113a06"/>者。修德不同故。即而常自六也。约性而论者。约真 <lb ed="X" n="0888b19"/><lb ed="R109" n="0113a07"/>谛理性而言也。二而不二者。性德体一故。六而常 <lb ed="X" n="0888b20"/><lb ed="R109" n="0113a08"/>自即也。盖诸<persName>佛</persName>下。明不二所以也。诸<persName>佛</persName>者。乃四教 <lb ed="X" n="0888b21"/><lb ed="R109" n="0113a09"/><persName>佛</persName>。法报应化也。乃悟众生心内诸<persName>佛</persName>者。谓法<persName>佛</persName>乃 <lb ed="X" n="0888b22"/><lb ed="R109" n="0113a10"/>众生心内性体诸<persName>佛</persName>。报<persName>佛</persName>乃众生心内性量诸<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0888b23"/><lb ed="R109" n="0113a11"/>应化乃众生心内性具诸<persName>佛</persName>。众生者。乃四教众生。 <lb ed="X" n="0888b24"/><lb ed="R109" n="0113a12"/>谓九法界。乃迷诸<persName>佛</persName>心内众生者。谓菩萨乃诸<persName>佛</persName> <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0888c" n="0888c"/> <lb ed="X" n="0888c01"/><lb ed="R109" n="0113a13"/>心内无明众生。二乘乃诸<persName>佛</persName>心内尘沙众生。六凡 <lb ed="X" n="0888c02"/><lb ed="R109" n="0113a14"/>乃诸<persName>佛</persName>心内见思众生。此明能迷能悟也。所以下。 <lb ed="X" n="0888c03"/><lb ed="R109" n="0113a15"/>明所迷所悟也。譬如依方故悟。依方故迷。所以悟 <lb ed="X" n="0888c04"/><lb ed="R109" n="0113a16"/>者。悟众生本具性体性量性具者。谓法<persName>佛</persName>悟性体。 <lb ed="X" n="0888c05"/><lb ed="R109" n="0113a17"/>报<persName>佛</persName>悟性具。应化悟性量。又法<persName>佛</persName>圆悟。报<persName>佛</persName>次第 <lb ed="X" n="0888c06"/><lb ed="R109" n="0113a18"/>悟。应化体析悟也。所以迷者。迷诸<persName>佛</persName>所证性体性 <lb ed="X" n="0888c07"/><lb ed="R109" n="0113b01"/>量性具者。谓菩萨迷性体。二乘迷性具。六凡迷性 <lb ed="X" n="0888c08"/><lb ed="R109" n="0113b02"/>量。又六凡全迷。二乘迷俗中。菩萨迷中道。迷悟依 <lb ed="X" n="0888c09"/><lb ed="R109" n="0113b03"/>于心性竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0888c10"/><lb ed="R109" n="0113b04"/><p xml:id="pX61p0888c1001">〇三心性体不受迷。</p> <lb ed="X" n="0888c11"/><lb ed="R109" n="0113b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0888c1101">心性之妙。岂受其迷。迷而不迷。斯言有在。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0888c12"/><lb ed="R109" n="0113b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0888c1201">非唯不受其迷。而亦不受其悟。喩如定方原无动。 <lb ed="X" n="0888c13"/><lb ed="R109" n="0113b07"/>迷悟在于人。约人有迷悟。方不属迷悟。虽不属迷 <lb ed="X" n="0888c14"/><lb ed="R109" n="0113b08"/>悟。而亦不離迷悟。故曰迷而不迷。斯言有在。亦可 <lb ed="X" n="0888c15"/><lb ed="R109" n="0113b09"/>言悟而不悟也。心性体不受迷竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0888c16"/><lb ed="R109" n="0113b10"/><p xml:id="pX61p0888c1601">〇四称性行无虚弃。</p> <lb ed="X" n="0888c17"/><lb ed="R109" n="0113b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0888c1701">故众生本有性体。即诸<persName>佛</persName>所证法身。性量。即报身。性 <lb ed="X" n="0888c18"/><lb ed="R109" n="0113b12"/>具。即应身。四智。十力。四无所畏。十八不共等功德。会 <lb ed="X" n="0888c19"/><lb ed="R109" n="0113b13"/>合可知。故古德云。诸<persName>佛</persName>心内众生。尘尘极乐。众生心 <lb ed="X" n="0888c20"/><lb ed="R109" n="0113b14"/>内诸<persName>佛</persName>。念念证真。故弥陀即我心。我心即弥陀。未擧 <lb ed="X" n="0888c21"/><lb ed="R109" n="0113b15"/>念时。早<anchor xml:id="nkr_note_add_0888c2101" n="0888c2101"/><anchor xml:id="beg0888c2101" n="0888c2101"/>已<anchor xml:id="end0888c2101"/>成就。纔擧心念。即便圆成。感应道交。为有 <lb ed="X" n="0888c22"/><lb ed="R109" n="0113b16"/>此理。故念<persName>佛</persName>人。功不唐捐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0888c23"/><lb ed="R109" n="0113b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0888c2301">会合可知者。三身<anchor xml:id="nkr_note_add_0888c2301" n="0888c2301"/><anchor xml:id="beg0888c2301" n="0888c2301"/>已<anchor xml:id="end0888c2301"/>会合。四智者。镜智即法身。乃 <lb ed="X" n="0888c24"/><lb ed="R109" n="0113b18"/>性体。平等智即报身。乃性量。成事智即应身。乃性 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0889a" n="0889a"/> <lb ed="X" n="0889a01"/><lb ed="R109" n="0114a01"/>具。观察智通三身。十力。四无所畏。不共法等。各分 <lb ed="X" n="0889a02"/><lb ed="R109" n="0114a02"/>四教。四教合三身可知矣。故古德云者。引古证也。 <lb ed="X" n="0889a03"/><lb ed="R109" n="0114a03"/>尘尘极乐者。众生即<persName>佛</persName>故。念念证真者。<persName>佛</persName>即众生 <lb ed="X" n="0889a04"/><lb ed="R109" n="0114a04"/>故。由其<persName>佛</persName>即众生。故弥陀即我心矣。由其众生即 <lb ed="X" n="0889a05"/><lb ed="R109" n="0114a05"/><persName>佛</persName>。故我心即弥陀也。未擧念时早<anchor xml:id="nkr_note_add_0889a0501" n="0889a0501"/><anchor xml:id="beg0889a0501" n="0889a0501"/>已<anchor xml:id="end0889a0501"/>成就者。性德 <lb ed="X" n="0889a06"/><lb ed="R109" n="0114a06"/>本然也。纔擧心念即便圆成者。修德合性。故曰一 <lb ed="X" n="0889a07"/><lb ed="R109" n="0114a07"/>念相应一念<persName>佛</persName>。念念相应念念<persName>佛</persName>也。感应道交二 <lb ed="X" n="0889a08"/><lb ed="R109" n="0114a08"/>句者。我为能感。<persName>佛</persName>为所感。<persName>佛</persName>为能应。我为所应。为 <lb ed="X" n="0889a09"/><lb ed="R109" n="0114a09"/>有此不二之心焉。生<persName>佛</persName>不二门竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0889a10"/><lb ed="R109" n="0114a10"/><p xml:id="pX61p0889a1001">〇五法界为念门二。初偈颂。二论文〇今初。</p> <lb ed="X" n="0889a11"/><lb ed="R109" n="0114a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0889a1101">法界圆融体。作我一念心。故我念<persName>佛</persName>心。全体是法界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0889a12"/><lb ed="R109" n="0114a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0889a1201">法界圆融体者。即事事无碍法界之体也。竖穷横 <lb ed="X" n="0889a13"/><lb ed="R109" n="0114a13"/>遍故曰圆。法法无碍故曰融。作我一念心者。亦可 <lb ed="X" n="0889a14"/><lb ed="R109" n="0114a14"/>说一念境。一念香。一念华等。无不可也。全体是法 <lb ed="X" n="0889a15"/><lb ed="R109" n="0114a15"/>界者。四种法界也。所念。即事法界。能念。即理法界。 <lb ed="X" n="0889a16"/><lb ed="R109" n="0114a16"/>能所不二。即理事无碍法界。具足三千。即事事无 <lb ed="X" n="0889a17"/><lb ed="R109" n="0114a17"/>碍法界也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0889a18"/><lb ed="R109" n="0114a18"/><p xml:id="pX61p0889a1801">〇二论文二。初正辩念体。二结示净宗。初又三。初 <lb ed="X" n="0889a19"/><lb ed="R109" n="0114b01"/>正辩。二引证。三况显〇今初。</p> <lb ed="X" n="0889a20"/><lb ed="R109" n="0114b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0889a2001">论曰。行者称<persName>佛</persName>名时。作<persName>佛</persName>观时。作主伴依正馀观时。 <lb ed="X" n="0889a21"/><lb ed="R109" n="0114b03"/>修三种净业时。一心不乱时。散心称名时。以至见思 <lb ed="X" n="0889a22"/><lb ed="R109" n="0114b04"/>浩浩。恒沙烦恼。凡此有心。皆由真如不变随缘而作。 <lb ed="X" n="0889a23"/><lb ed="R109" n="0114b05"/>全体即是法界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0889a24"/><lb ed="R109" n="0114b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0889a2401">三种净业者。一者孝养父母。奉侍师长。慈心不杀。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0889b" n="0889b"/> <lb ed="X" n="0889b01"/><lb ed="R109" n="0114b07"/>修十善业。二者受持三皈。具足众戒。不犯威仪。三 <lb ed="X" n="0889b02"/><lb ed="R109" n="0114b08"/>者深信因果。读诵大乘。劝进行者。见思者。谓见思 <lb ed="X" n="0889b03"/><lb ed="R109" n="0114b09"/>二惑。见。谓身边邪见戒。思。谓贪嗔痴慢疑。恒沙烦 <lb ed="X" n="0889b04"/><lb ed="R109" n="0114b10"/>恼。谓烦恼无尽也。彻祖十门大旨曰。然于十门之 <lb ed="X" n="0889b05"/><lb ed="R109" n="0114b11"/>中。第五一门为最要。以事理总别性修横竖等義。 <lb ed="X" n="0889b06"/><lb ed="R109" n="0114b12"/>擧不外此一念。以是全体法界故。是故学者。但能 <lb ed="X" n="0889b07"/><lb ed="R109" n="0114b13"/>于此一门洞明。则前後诸门。尽在是矣。今略为点 <lb ed="X" n="0889b08"/><lb ed="R109" n="0114b14"/>示。先示本科。行者正当称名时。便是作<persName>佛</persName>观时。谓 <lb ed="X" n="0889b09"/><lb ed="R109" n="0114b15"/>一心专注洪名。便是能观所观。此中具足十法成 <lb ed="X" n="0889b10"/><lb ed="R109" n="0114b16"/>乘。所念洪名。即不思议境。能念。即不思议菩提之 <lb ed="X" n="0889b11"/><lb ed="R109" n="0114b17"/>心。能所不二。即不思议止观。念念相应。即破法遍。 <lb ed="X" n="0889b12"/><lb ed="R109" n="0114b18"/>若达此意。即识通塞。能念即念。所念即处。即四念 <lb ed="X" n="0889b13"/><lb ed="R109" n="0115a01"/>处。念念相续。莫令不相续。即正勤。若功行熟。即如 <lb ed="X" n="0889b14"/><lb ed="R109" n="0115a02"/>意足。以功行纯熟。即五根生。根生故力用长。即五 <lb ed="X" n="0889b15"/><lb ed="R109" n="0115a03"/>力。念念觉照。即七觉分。安稳而行。即八圣道。此道 <lb ed="X" n="0889b16"/><lb ed="R109" n="0115a04"/>品调适。行住坐卧。恳祷礼拜。即对治助开。须识六 <lb ed="X" n="0889b17"/><lb ed="R109" n="0115a05"/>即位次。莫起上慢。莫令妄想所动。即能安忍。以往 <lb ed="X" n="0889b18"/><lb ed="R109" n="0115a06"/>生为期。即離法爱。此即十乘观法。亦是作主伴依 <lb ed="X" n="0889b19"/><lb ed="R109" n="0115a07"/>正馀观时。观经疏云。观虽十六。言<persName>佛</persName>便周。谓以主 <lb ed="X" n="0889b20"/><lb ed="R109" n="0115a08"/>摄伴。以正摄依也。亦是修三种净业时。谓我今念 <lb ed="X" n="0889b21"/><lb ed="R109" n="0115a09"/><persName>佛</persName>求生者。正为过去无尽父母故。无尽师长故。无 <lb ed="X" n="0889b22"/><lb ed="R109" n="0115a10"/>量众生故。念念之中。具足如是三心。一句洪名。乃 <lb ed="X" n="0889b23"/><lb ed="R109" n="0115a11"/>上上品十善。即此便是一体三皈。念念相续。便具 <lb ed="X" n="0889b24"/><lb ed="R109" n="0115a12"/>足众戒。行住坐卧不離。乃不犯威仪。念<persName>佛</persName>为因。净 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0889c" n="0889c"/> <lb ed="X" n="0889c01"/><lb ed="R109" n="0115a13"/>土为果。正当念念相续。即大乘经典。即此心<persName>佛</persName>。即 <lb ed="X" n="0889c02"/><lb ed="R109" n="0115a14"/>第一義谛。亦以此劝进行者。亦是见思浩浩时。烦 <lb ed="X" n="0889c03"/><lb ed="R109" n="0115a15"/>恼不曾断故。此略点本科。再点十门。既曰法界全 <lb ed="X" n="0889c04"/><lb ed="R109" n="0115a16"/>体。便是一真法界门。所念之<persName>佛</persName>即性具。能念之心 <lb ed="X" n="0889c05"/><lb ed="R109" n="0115a17"/>即性量。能所不二即性体。此即三谛。能念属身。所 <lb ed="X" n="0889c06"/><lb ed="R109" n="0115a18"/>念属土。能所唯一缘起。即身土缘起门。即能是所 <lb ed="X" n="0889c07"/><lb ed="R109" n="0115b01"/>即所是能。即心土相即门。能念是生。所念是<persName>佛</persName>。能 <lb ed="X" n="0889c08"/><lb ed="R109" n="0115b02"/>所不二。即生<persName>佛</persName>不二门。能念是观。所念是境。離能 <lb ed="X" n="0889c09"/><lb ed="R109" n="0115b03"/>无所。離所无能。即境观相吞门。境为妙假观为空。 <lb ed="X" n="0889c10"/><lb ed="R109" n="0115b04"/>境观双亡即是中。即三观法尔门。能念为感。所念 <lb ed="X" n="0889c11"/><lb ed="R109" n="0115b05"/>为应。即感应任运门。能念是此。所念是彼。能所不 <lb ed="X" n="0889c12"/><lb ed="R109" n="0115b06"/>二。即彼此恒一门。念<persName>佛</persName>时。即往生时。即成<persName>佛</persName>时。即 <lb ed="X" n="0889c13"/><lb ed="R109" n="0115b07"/>度生时。竖穷三际。即现未互在门。再示释题。一声 <lb ed="X" n="0889c14"/><lb ed="R109" n="0115b08"/><persName>佛</persName>号。圆具弥陀三身四土。正当念时。便圆净四土。 <lb ed="X" n="0889c15"/><lb ed="R109" n="0115b09"/>圆见三身。亦圆转五浊。圆证三不退。故文云。以此 <lb ed="X" n="0889c16"/><lb ed="R109" n="0115b10"/>妙心。念彼阿弥。则彼三身。何身不念。求彼四土。何 <lb ed="X" n="0889c17"/><lb ed="R109" n="0115b11"/>土不生。即释净土。一声<persName>佛</persName>号。即<persName>佛</persName>界大缘起。<persName>佛</persName>界 <lb ed="X" n="0889c18"/><lb ed="R109" n="0115b12"/>既起。九亦同彰。即示缘起。一声<persName>佛</persName>号。全<persName>佛</persName>即心。即 <lb ed="X" n="0889c19"/><lb ed="R109" n="0115b13"/>唯心之宗。全心即<persName>佛</persName>。即唯<persName>佛</persName>之宗。非心非<persName>佛</persName>。即绝 <lb ed="X" n="0889c20"/><lb ed="R109" n="0115b14"/>待之宗。即心即<persName>佛</persName>。即圆融之宗。无有思量分别。即 <lb ed="X" n="0889c21"/><lb ed="R109" n="0115b15"/>超情離见之宗。即明宗旨。念<persName>佛</persName>时。即成<persName>佛</persName>时。自然 <lb ed="X" n="0889c22"/><lb ed="R109" n="0115b16"/>超出三乘权益。即显勝益。正当念时。全体是生。唯 <lb ed="X" n="0889c23"/><lb ed="R109" n="0115b17"/>是一心则无生。非心非<persName>佛</persName>。则非生非无生。心<persName>佛</persName>宛 <lb ed="X" n="0889c24"/><lb ed="R109" n="0115b18"/>然。则亦生亦无生。圆该四句。而又圆超四句。而又 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0890a" n="0890a"/> <lb ed="X" n="0890a01"/><lb ed="R109" n="0116a01"/>正圆该时便圆超。正圆超时便圆该。圆该圆超。同 <lb ed="X" n="0890a02"/><lb ed="R109" n="0116a02"/>时无碍。生无生论也。示释题竟。称<persName>佛</persName>名时如此。作 <lb ed="X" n="0890a03"/><lb ed="R109" n="0116a03"/><persName>佛</persName>观时。乃至见思浩浩。无不皆然。介尔有心。三谛 <lb ed="X" n="0890a04"/><lb ed="R109" n="0116a04"/>具足。故是法界全体也。正辩竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0890a05"/><lb ed="R109" n="0116a05"/><p xml:id="pX61p0890a0501">〇二引证。</p> <lb ed="X" n="0890a06"/><lb ed="R109" n="0116a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0890a0601">故法智大师云。法界圆融不思议体。作我一念之心。 <lb ed="X" n="0890a07"/><lb ed="R109" n="0116a07"/>亦复擧体作生作<persName>佛</persName>。作依作正。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0890a08"/><lb ed="R109" n="0116a08"/><p xml:id="pX61p0890a0801">〇三况显。</p> <lb ed="X" n="0890a09"/><lb ed="R109" n="0116a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0890a0901">若然者。馀心尙是。况念<persName>佛</persName>心乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0890a10"/><lb ed="R109" n="0116a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0890a1001">馀心者。谓见思烦恼心。众生心尙是。况<persName>佛</persName>心乎。正 <lb ed="X" n="0890a11"/><lb ed="R109" n="0116a11"/>辩念体竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0890a12"/><lb ed="R109" n="0116a12"/><p xml:id="pX61p0890a1201">〇二结示净宗又二。初示理本圆妙。二示行有等。 <lb ed="X" n="0890a13"/><lb ed="R109" n="0116a13"/>差〇今初。</p> <lb ed="X" n="0890a14"/><lb ed="R109" n="0116a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0890a1401">是故行者念<persName>佛</persName>之时。此心便是圆融淸净宝觉。以此 <lb ed="X" n="0890a15"/><lb ed="R109" n="0116a15"/>妙心。念彼阿弥。则彼三身。何身不念。求彼四土。何土 <lb ed="X" n="0890a16"/><lb ed="R109" n="0116a16"/>不生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0890a17"/><lb ed="R109" n="0116a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0890a1701">圆融淸净宝觉者。即法界圆融不思议体。所念。即 <lb ed="X" n="0890a18"/><lb ed="R109" n="0116a18"/>法身。能念。即般若。能所不二。即解脱。三德念念具 <lb ed="X" n="0890a19"/><lb ed="R109" n="0116b01"/>足。故曰圆融。不可思议。故曰淸净。此心便是妙觉 <lb ed="X" n="0890a20"/><lb ed="R109" n="0116b02"/>之体。故曰宝觉。生<persName>佛</persName>不二。故曰念彼三身。何身不 <lb ed="X" n="0890a21"/><lb ed="R109" n="0116b03"/>念。身土不二。故曰何土不生。若不然者。不称妙心 <lb ed="X" n="0890a22"/><lb ed="R109" n="0116b04"/>也。理本圆妙竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0890a23"/><lb ed="R109" n="0116b05"/><p xml:id="pX61p0890a2301">〇二示行有等差。</p> <lb ed="X" n="0890a24"/><lb ed="R109" n="0116b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0890a2401"><anchor xml:id="nkr_note_add_0890a2401" n="0890a2401"/><anchor xml:id="beg0890a2401" n="0890a2401"/>但<anchor xml:id="end0890a2401"/>随功行浅深。品位高下耳。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0890b" n="0890b"/> <lb ed="X" n="0890b01"/><lb ed="R109" n="0116b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0890b0101">上文明即事之理。理本圆妙。此乃示即理之事。事 <lb ed="X" n="0890b02"/><lb ed="R109" n="0116b08"/>有等差。理本圆妙。故六而常即。事有等差。故即而 <lb ed="X" n="0890b03"/><lb ed="R109" n="0116b09"/>常六。是故须分六即之義也。若功行至观行位。则 <lb ed="X" n="0890b04"/><lb ed="R109" n="0116b10"/>生同居净土。分三辈九品。通惑未断故。见弥陀应 <lb ed="X" n="0890b05"/><lb ed="R109" n="0116b11"/>化身。若至相似位。则生方便净土。四住虽落。六尘 <lb ed="X" n="0890b06"/><lb ed="R109" n="0116b12"/>本空故。见弥陀勝应身。若至分证位。则生实报净 <lb ed="X" n="0890b07"/><lb ed="R109" n="0116b13"/>土。亦名分证寂光净土。见<persName>佛</persName>报身。亦见法身。虽生 <lb ed="X" n="0890b08"/><lb ed="R109" n="0116b14"/>彼土。即生自土。虽见他身。即见自身。自他不二。故 <lb ed="X" n="0890b09"/><lb ed="R109" n="0116b15"/>曰唯心净土。自性弥陀也。法界为念门竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0890b10"/><lb ed="R109" n="0116b16"/><p xml:id="pX61p0890b1001">〇六境观相吞门二。初偈颂。二论文〇今初。</p> <lb ed="X" n="0890b11"/><lb ed="R109" n="0116b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0890b1101">十六等诸境。事理两种观。彼此互相吞。如因陀罗网。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0890b12"/><lb ed="R109" n="0116b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0890b1201">十六诸境者。十六妙观也。初日轮悬鼓观。乃至第 <lb ed="X" n="0890b13"/><lb ed="R109" n="0117a01"/>六总观。为依报观。第七华座观。至十三杂观。为正 <lb ed="X" n="0890b14"/><lb ed="R109" n="0117a02"/>报观。十四至十六。为九品往生观。此十六诸境。妙 <lb ed="X" n="0890b15"/><lb ed="R109" n="0117a03"/>宗以事理二观。释彼经文。事观则但观十六事境。 <lb ed="X" n="0890b16"/><lb ed="R109" n="0117a04"/>观成则随位往生。理观则了知十六。唯是一心。故 <lb ed="X" n="0890b17"/><lb ed="R109" n="0117a05"/>曰是心作<persName>佛</persName>。是心是<persName>佛</persName>等也。观成亦随位往生。若 <lb ed="X" n="0890b18"/><lb ed="R109" n="0117a06"/>欲详细。当观妙宗。兹不具录。如因陀罗网者。因陀 <lb ed="X" n="0890b19"/><lb ed="R109" n="0117a07"/>罗。<name role="" type="person">帝释天</name>之名也。具云释迦提婆因陀罗。此云能 <lb ed="X" n="0890b20"/><lb ed="R109" n="0117a08"/>天主。此天有网。故曰因陀罗网。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0890b21"/><lb ed="R109" n="0117a09"/><p xml:id="pX61p0890b2101">〇二论文二。初正辩相吞。二结示净宗。初又三。初 <lb ed="X" n="0890b22"/><lb ed="R109" n="0117a10"/>标有本。二明由致。三示行相〇今初。</p> <lb ed="X" n="0890b23"/><lb ed="R109" n="0117a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0890b2301">论曰。境观相吞者。正由事事无碍也。事事所以无碍 <lb ed="X" n="0890b24"/><lb ed="R109" n="0117a12"/>者。所谓有本者如是也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0890c" n="0890c"/> <lb ed="X" n="0890c01"/><lb ed="R109" n="0117a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0890c0101">有本者。即下文由致。乃明其本也。今先明事事无 <lb ed="X" n="0890c02"/><lb ed="R109" n="0117a14"/>碍观。藕益大师释观想偈云。能礼所礼性空寂。感 <lb ed="X" n="0890c03"/><lb ed="R109" n="0117a15"/>应道交难思议。我此道场如帝珠等六句。以明互 <lb ed="X" n="0890c04"/><lb ed="R109" n="0117a16"/>遍互具妙观。深显事事无碍法界也。且初能礼。即 <lb ed="X" n="0890c05"/><lb ed="R109" n="0117a17"/>我之三业。谓身业翘勤。口业专至。意业恭敬。此三 <lb ed="X" n="0890c06"/><lb ed="R109" n="0117a18"/>幷是因缘生法。凡属缘生。悉皆无性。谓非自。他。共。 <lb ed="X" n="0890c07"/><lb ed="R109" n="0117b01"/>離。故其性空寂由空寂故。方成能感。即寂而感。即 <lb ed="X" n="0890c08"/><lb ed="R109" n="0117b02"/>感仍寂。故难思议。其所礼者。即<persName>佛</persName>菩萨等三身。此 <lb ed="X" n="0890c09"/><lb ed="R109" n="0117b03"/>三幷是因缘生法。无性。故空寂。空寂。故方成能应。 <lb ed="X" n="0890c10"/><lb ed="R109" n="0117b04"/>即寂而应。即应仍寂。故难思议。如两镜相照。由明 <lb ed="X" n="0890c11"/><lb ed="R109" n="0117b05"/>净故。方能互现。互为能照。互为所照。感应之道交。 <lb ed="X" n="0890c12"/><lb ed="R109" n="0117b06"/>亦复如是。两镜中影。虽各各褈褈无尽。而无出入。 <lb ed="X" n="0890c13"/><lb ed="R109" n="0117b07"/>亦无往来。法性本然。讵可思议达此不思<anchor xml:id="nkr_note_add_0890c1301" n="0890c1301"/><anchor xml:id="beg0890c1301" n="0890c1301"/>议<anchor xml:id="end0890c1301"/>法性 <lb ed="X" n="0890c14"/><lb ed="R109" n="0117b08"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0890c1401" n="0890c1401"/><anchor xml:id="beg0890c1401" n="0890c1401"/>已<anchor xml:id="end0890c1401"/>。方知我之一室道场。本与法界虚空界等。十方 <lb ed="X" n="0890c15"/><lb ed="R109" n="0117b09"/>三世诸<persName>佛</persName>菩萨。无不炳现此一室中。犹如帝珠。普 <lb ed="X" n="0890c16"/><lb ed="R109" n="0117b10"/>现一切。又知十方三世诸<persName>佛</persName>菩萨。道场海会。无不 <lb ed="X" n="0890c17"/><lb ed="R109" n="0117b11"/>皆然。亦如帝珠。普现一切。故我此身虽在于此。决 <lb ed="X" n="0890c18"/><lb ed="R109" n="0117b12"/>定普于一切诸<persName>佛</persName>菩萨之前而现其影。此则不唯 <lb ed="X" n="0890c19"/><lb ed="R109" n="0117b13"/>一身礼一<persName>佛</persName>。亦复一身遍礼一切<persName>佛</persName>。亦复一切身 <lb ed="X" n="0890c20"/><lb ed="R109" n="0117b14"/>互礼一切<persName>佛</persName>。称性互遍。称性互具。此无尽身雲。人 <lb ed="X" n="0890c21"/><lb ed="R109" n="0117b15"/>人本具。不俟安排而後然。我之身雲既然。<persName>佛</persName>菩萨 <lb ed="X" n="0890c22"/><lb ed="R109" n="0117b16"/>身雲亦尔。正报既尔。依报亦然。故为事事无碍法 <lb ed="X" n="0890c23"/><lb ed="R109" n="0117b17"/>界也。标有本竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0890c24"/><lb ed="R109" n="0117b18"/><p xml:id="pX61p0890c2401">〇二明由致。</p> <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0891a" n="0891a"/> <lb ed="X" n="0891a01"/><lb ed="R109" n="0118a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0891a0101">盖由法界圆融不思议体。作我一念之心。亦复擧体 <lb ed="X" n="0891a02"/><lb ed="R109" n="0118a02"/>作生作<persName>佛</persName>。作依作正。既皆全体而作。有何一法不即 <lb ed="X" n="0891a03"/><lb ed="R109" n="0118a03"/>法界。故曰一尘法界不小。刹海法界不大。多亦法界 <lb ed="X" n="0891a04"/><lb ed="R109" n="0118a04"/>少亦法界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0891a05"/><lb ed="R109" n="0118a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0891a0501">由。谓因由。致。谓理致。事事所以无碍者。盖由其法 <lb ed="X" n="0891a06"/><lb ed="R109" n="0118a06"/>界圆融不思议不理致也。圆融不思议体者。即一 <lb ed="X" n="0891a07"/><lb ed="R109" n="0118a07"/>真法界也。事事无碍者。盖由性具即性体性量故 <lb ed="X" n="0891a08"/><lb ed="R109" n="0118a08"/>也。作我一念心者。擧法界全体。作我一念能修之 <lb ed="X" n="0891a09"/><lb ed="R109" n="0118a09"/>心法。非法界少分。此心既法界全体。便即竖穷横 <lb ed="X" n="0891a10"/><lb ed="R109" n="0118a10"/>遍也。亦复擧体作生作<persName>佛</persName>作依作正者。亦擧法界 <lb ed="X" n="0891a11"/><lb ed="R109" n="0118a11"/>全体。作所观之生法<persName>佛</persName>法依法正法。亦非法界少 <lb ed="X" n="0891a12"/><lb ed="R109" n="0118a12"/>分。乃至一尘一芥。法法皆然。既皆全体而作。有何 <lb ed="X" n="0891a13"/><lb ed="R109" n="0118a13"/>一法不即竖穷横遍。故曰一尘法界不小。刹海法 <lb ed="X" n="0891a14"/><lb ed="R109" n="0118a14"/>界不大。法界无大小故。多亦法界。少亦法界。法界 <lb ed="X" n="0891a15"/><lb ed="R109" n="0118a15"/>无多少故。法法既皆竖穷横遍。而无妨碍。故为事 <lb ed="X" n="0891a16"/><lb ed="R109" n="0118a16"/>事无碍法界也。明由致竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0891a17"/><lb ed="R109" n="0118a17"/><p xml:id="pX61p0891a1701">〇三示行相。</p> <lb ed="X" n="0891a18"/><lb ed="R109" n="0118a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0891a1801">是以西方十六诸境。吾心事理二观。一一无非法界 <lb ed="X" n="0891a19"/><lb ed="R109" n="0118b01"/>全体。如<name role="" type="person">帝释宫</name>中。因陀罗网。虽彼此各是一珠。而影 <lb ed="X" n="0891a20"/><lb ed="R109" n="0118b02"/>入众珠。虽影入众珠。而东西照用有别。境观亦然以 <lb ed="X" n="0891a21"/><lb ed="R109" n="0118b03"/>境为事。则观为理。理能包事。是为以观吞境。以观为 <lb ed="X" n="0891a22"/><lb ed="R109" n="0118b04"/>事。则境为理。理能包事。是为以境吞观。若观若境。或 <lb ed="X" n="0891a23"/><lb ed="R109" n="0118b05"/>一为事。馀为理。或一为理。馀为事。彼此互各相吞。故 <lb ed="X" n="0891a24"/><lb ed="R109" n="0118b06"/>如因陀罗网。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0891b" n="0891b"/> <lb ed="X" n="0891b01"/><lb ed="R109" n="0118b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0891b0101">文分三节。初明圆融理。二引圆融喩。三合圆融观。 <lb ed="X" n="0891b02"/><lb ed="R109" n="0118b08"/>是以西方十六诸境。吾心事理二观。一一无非法 <lb ed="X" n="0891b03"/><lb ed="R109" n="0118b09"/>界全体者。正明法界圆融理也。是以者。承上文義 <lb ed="X" n="0891b04"/><lb ed="R109" n="0118b10"/>也。十六诸境。无非法界全体者。所观之境。皆是性 <lb ed="X" n="0891b05"/><lb ed="R109" n="0118b11"/>体性量也。事理二观。无非法界全体者。能观之心。 <lb ed="X" n="0891b06"/><lb ed="R109" n="0118b12"/>亦是性体性量也。性体淸净。故能互含。性量周遍。 <lb ed="X" n="0891b07"/><lb ed="R109" n="0118b13"/>故能互遍。以互遍互含。故能互吞。互为能吞。互为 <lb ed="X" n="0891b08"/><lb ed="R109" n="0118b14"/>所吞。褈褈无尽。即成事事无碍之理。以此而为所 <lb ed="X" n="0891b09"/><lb ed="R109" n="0118b15"/>观。故前文互遍互具妙观云。如两镜相照。由明净 <lb ed="X" n="0891b10"/><lb ed="R109" n="0118b16"/>故。方能互现。互为能照。互为所照。法性本然。讵可 <lb ed="X" n="0891b11"/><lb ed="R109" n="0118b17"/>思议。达此不思议法性<anchor xml:id="nkr_note_add_0891b1101" n="0891b1101"/><anchor xml:id="beg0891b1101" n="0891b1101"/>已<anchor xml:id="end0891b1101"/>。方知我之道场。本与法 <lb ed="X" n="0891b12"/><lb ed="R109" n="0118b18"/>界虚空界等。十方三世诸<persName>佛</persName>菩萨。无不炳现此道 <lb ed="X" n="0891b13"/><lb ed="R109" n="0119a01"/>场中。犹如帝珠。普现一切也。如<name role="" type="person">帝释宫</name>下。引喩也。 <lb ed="X" n="0891b14"/><lb ed="R109" n="0119a02"/>此法界体。湛然淸净。无可比况。且以帝珠为喩也。 <lb ed="X" n="0891b15"/><lb ed="R109" n="0119a03"/>此中喩。具四法界。珠体。喩事法界。彼此各是一珠 <lb ed="X" n="0891b16"/><lb ed="R109" n="0119a04"/>故。珠光。喩理法界。能含影故。影入众珠。喩理事无 <lb ed="X" n="0891b17"/><lb ed="R109" n="0119a05"/>碍法界。影影皆竖穷横遍。褈褈无尽。喩事事无碍 <lb ed="X" n="0891b18"/><lb ed="R109" n="0119a06"/>法界。梵网合註云。一珠影现一切珠。一切珠中一 <lb ed="X" n="0891b19"/><lb ed="R109" n="0119a07"/>珠影。一切珠中一切珠。一珠各住一珠位也。东西 <lb ed="X" n="0891b20"/><lb ed="R109" n="0119a08"/>照用有别者。一珠各住一珠位也。境。观亦然者。合 <lb ed="X" n="0891b21"/><lb ed="R109" n="0119a09"/>圆融妙观也。以境为事者。以所观之境为事法界。 <lb ed="X" n="0891b22"/><lb ed="R109" n="0119a10"/>如珠中之影。以观为理者。以能观之智为理法界。 <lb ed="X" n="0891b23"/><lb ed="R109" n="0119a11"/>如珠光。理能包事者。如光能含影。是为以观吞境。 <lb ed="X" n="0891b24"/><lb ed="R109" n="0119a12"/>即下文谓。西方依正。<anchor xml:id="nkr_note_add_0891b2401" n="0891b2401"/><anchor xml:id="beg0891b2401" n="0891b2401"/>已<anchor xml:id="end0891b2401"/>在我观之内也。以观为事 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0891c" n="0891c"/> <lb ed="X" n="0891c01"/><lb ed="R109" n="0119a13"/>者。以能观智为事法界。如珠影。以境为理者。以所 <lb ed="X" n="0891c02"/><lb ed="R109" n="0119a14"/>观境为理法界。如珠光。理能包事者。如光能含影。 <lb ed="X" n="0891c03"/><lb ed="R109" n="0119a15"/>是为以境吞观。下文云。我今身心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0891c0301" n="0891c0301"/><anchor xml:id="beg0891c0301" n="0891c0301"/>已<anchor xml:id="end0891c0301"/>在依正之中。 <lb ed="X" n="0891c04"/><lb ed="R109" n="0119a16"/>若观若境。或一为事者。谓若能观若所观。一总为 <lb ed="X" n="0891c05"/><lb ed="R109" n="0119a17"/>事法界。如影。馀为理者。馀十五境为理法界。如光。 <lb ed="X" n="0891c06"/><lb ed="R109" n="0119a18"/>亦理能包事。如各各珠光皆含一切影。或一为理 <lb ed="X" n="0891c07"/><lb ed="R109" n="0119b01"/>者。能观所观。一总为理法界。如光。馀十五境为事 <lb ed="X" n="0891c08"/><lb ed="R109" n="0119b02"/>法界。如影。亦理能包事。如一珠光含一切影。彼此 <lb ed="X" n="0891c09"/><lb ed="R109" n="0119b03"/>互各相吞者。显褈褈无尽。互遍互具。事事无碍妙 <lb ed="X" n="0891c10"/><lb ed="R109" n="0119b04"/>观也。正辩相吞竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0891c11"/><lb ed="R109" n="0119b05"/><p xml:id="pX61p0891c1101">〇二结示净宗。</p> <lb ed="X" n="0891c12"/><lb ed="R109" n="0119b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0891c1201">若然者。当我作观时。则西方依正。<anchor xml:id="nkr_note_add_0891c1201" n="0891c1201"/><anchor xml:id="beg0891c1201" n="0891c1201"/>已<anchor xml:id="end0891c1201"/>在我观之内。我 <lb ed="X" n="0891c13"/><lb ed="R109" n="0119b07"/>今身心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0891c1301" n="0891c1301"/><anchor xml:id="beg0891c1301" n="0891c1301"/>已<anchor xml:id="end0891c1301"/>在依正之中。了此而求生安养。可谓雁过 <lb ed="X" n="0891c14"/><lb ed="R109" n="0119b08"/>长空。影沉寒水。雁绝遗踪之意。水无留影之心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0891c15"/><lb ed="R109" n="0119b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0891c1501">此结净宗生而无生。无生而生之意也。当我作观 <lb ed="X" n="0891c16"/><lb ed="R109" n="0119b10"/>时者。正当修观时。以例礼忏供养。看经念<persName>佛</persName>。迴向。 <lb ed="X" n="0891c17"/><lb ed="R109" n="0119b11"/>发愿。坐禅等时。净业既尔。乃至造恶业。无不皆然 <lb ed="X" n="0891c18"/><lb ed="R109" n="0119b12"/>也。我此道场如帝珠。西方依正诸境。<anchor xml:id="nkr_note_add_0891c1801" n="0891c1801"/><anchor xml:id="beg0891c1801" n="0891c1801"/>已<anchor xml:id="end0891c1801"/>在我观之 <lb ed="X" n="0891c19"/><lb ed="R109" n="0119b13"/>内。西方依正亦如帝珠。我今身心诸业。<anchor xml:id="nkr_note_add_0891c1901" n="0891c1901"/><anchor xml:id="beg0891c1901" n="0891c1901"/>已<anchor xml:id="end0891c1901"/>在依正 <lb ed="X" n="0891c20"/><lb ed="R109" n="0119b14"/>之中。法性法尔如是故。修观时始照知故。若了此 <lb ed="X" n="0891c21"/><lb ed="R109" n="0119b15"/>義。则知生则决定生。生而无生。去则实不去。不去 <lb ed="X" n="0891c22"/><lb ed="R109" n="0119b16"/>而去也。又复例知。弥陀接则决定接。接而不接。来 <lb ed="X" n="0891c23"/><lb ed="R109" n="0119b17"/>则实不来。不来而来之意也。故天衣怀禅师示众 <lb ed="X" n="0891c24"/><lb ed="R109" n="0119b18"/>曰。禅宗则曰无生。净土则曰有生。还是生耶。还是 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0892a" n="0892a"/> <lb ed="X" n="0892a01"/><lb ed="R109" n="0120a01"/>无生耶。则曰生则决定生。去则实不去。譬如雁过 <lb ed="X" n="0892a02"/><lb ed="R109" n="0120a02"/>长空。影沉寒水。雁绝遗踪之意。水无留影之心。雁 <lb ed="X" n="0892a03"/><lb ed="R109" n="0120a03"/>过长空。影沉寒水。喩生则决定生。雁绝意。水无心。 <lb ed="X" n="0892a04"/><lb ed="R109" n="0120a04"/>中间无来往之相。则喩去则实不去也。又雁绝遗 <lb ed="X" n="0892a05"/><lb ed="R109" n="0120a05"/>踪之意。虽喩无生。而踪自遗。则喩无生而自生也。 <lb ed="X" n="0892a06"/><lb ed="R109" n="0120a06"/>水无留影之心。喩<persName>佛</persName>不来接。而影自留。则喩不接 <lb ed="X" n="0892a07"/><lb ed="R109" n="0120a07"/>而自接也。慈善根力。任运如是。非作意神通也。境 <lb ed="X" n="0892a08"/><lb ed="R109" n="0120a08"/>观相吞门竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892a09"/><lb ed="R109" n="0120a09"/><p xml:id="pX61p0892a0901">〇七三观法尔门二。初偈颂。二论文〇今初。</p> <lb ed="X" n="0892a10"/><lb ed="R109" n="0120a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0892a1001">能观为三观。所观即三谛。全性以起修。故称为法尔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892a11"/><lb ed="R109" n="0120a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0892a1101">能观为三观者。乃全性体性量性具。三谛性德。起 <lb ed="X" n="0892a12"/><lb ed="R109" n="0120a12"/>成三观之修德。全三观之修德。还照三谛之性德。 <lb ed="X" n="0892a13"/><lb ed="R109" n="0120a13"/>故曰全性起修。全修在性。性修不二止观大意云。 <lb ed="X" n="0892a14"/><lb ed="R109" n="0120a14"/>三谛三观三非三。三一一三无所寄。谛观名别体 <lb ed="X" n="0892a15"/><lb ed="R109" n="0120a15"/>复同。是故能所二非二。故称法尔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892a16"/><lb ed="R109" n="0120a16"/><p xml:id="pX61p0892a1601">〇二论文分二。初正明三观。二结示净宗。初又二。 <lb ed="X" n="0892a17"/><lb ed="R109" n="0120a17"/>初别论。二总论。初又二。初双标谛观。二别论谛 <lb ed="X" n="0892a18"/><lb ed="R109" n="0120a18"/>观〇今初。</p> <lb ed="X" n="0892a19"/><lb ed="R109" n="0120b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0892a1901">论曰。三谛者。真俗中也。三观者。空假中也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892a20"/><lb ed="R109" n="0120b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0892a2001">谛者。谛审也。谓谛审诸法。即空假中。即空。是性量 <lb ed="X" n="0892a21"/><lb ed="R109" n="0120b03"/>之真谛。即假。是性具之俗谛。即中。是性体之中谛。 <lb ed="X" n="0892a22"/><lb ed="R109" n="0120b04"/>此三隔历。即次第三谛。三一圆融。即圆融三谛。观 <lb ed="X" n="0892a23"/><lb ed="R109" n="0120b05"/>者。照了之義。照真。即空观。照俗。即假观。照中。即中 <lb ed="X" n="0892a24"/><lb ed="R109" n="0120b06"/>观。此三隔历。即次第三观。三一无碍。即圆融三观。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0892b" n="0892b"/> <lb ed="X" n="0892b01"/><lb ed="R109" n="0120b07"/>双标谛观竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892b02"/><lb ed="R109" n="0120b08"/><p xml:id="pX61p0892b0201">〇二别论谛观。又二。初别论三谛性德。二别论三 <lb ed="X" n="0892b03"/><lb ed="R109" n="0120b09"/>观修德。初又三。初剋论三谛。二会归一心。三结 <lb ed="X" n="0892b04"/><lb ed="R109" n="0120b10"/>成性德〇今初。</p> <lb ed="X" n="0892b05"/><lb ed="R109" n="0120b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0892b0501">忘情绝解。莫尙乎真。随缘应用。莫尙乎俗。融通空有。 <lb ed="X" n="0892b06"/><lb ed="R109" n="0120b12"/>莫尙乎中。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892b07"/><lb ed="R109" n="0120b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0892b0701">真。即真空。泯一切法之谓也。盖诸法本空。众生不 <lb ed="X" n="0892b08"/><lb ed="R109" n="0120b14"/>了。执之为实。而生妄见。若以空观荡之。则谓实之 <lb ed="X" n="0892b09"/><lb ed="R109" n="0120b15"/>情解自忘。故曰忘情绝解。莫尙乎真也。俗即世俗。 <lb ed="X" n="0892b10"/><lb ed="R109" n="0120b16"/>立一切法之谓也。诸法虽即本空。若以假观照之。 <lb ed="X" n="0892b11"/><lb ed="R109" n="0120b17"/>则能谛了性具诸法。历历宛然。故曰随缘应用。莫 <lb ed="X" n="0892b12"/><lb ed="R109" n="0120b18"/>尙乎俗也。中。即中正。统一切法之谓也。诸法本来 <lb ed="X" n="0892b13"/><lb ed="R109" n="0121a01"/>不即二边。不離二边若以中观观之。则能谛了诸 <lb ed="X" n="0892b14"/><lb ed="R109" n="0121a02"/>法非真非俗。即真即俗。圆融无碍。即一而三。即三 <lb ed="X" n="0892b15"/><lb ed="R109" n="0121a03"/>而一。不可思议。故曰融通空有。莫尙乎中也。剋论 <lb ed="X" n="0892b16"/><lb ed="R109" n="0121a04"/>三谛竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892b17"/><lb ed="R109" n="0121a05"/><p xml:id="pX61p0892b1701">〇二会归一心。</p> <lb ed="X" n="0892b18"/><lb ed="R109" n="0121a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0892b1801">虚灵不昧。此吾心自空者也。物来斯应。此吾心自有 <lb ed="X" n="0892b19"/><lb ed="R109" n="0121a07"/>者也。空有相即。此吾心自中者也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892b20"/><lb ed="R109" n="0121a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0892b2001">虚灵不昧者。随缘而常自不变也。物来斯应者。不 <lb ed="X" n="0892b21"/><lb ed="R109" n="0121a09"/>变而常自随缘也。空有相即者。即随缘而不变。即 <lb ed="X" n="0892b22"/><lb ed="R109" n="0121a10"/>不变而随缘也。会归一心竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892b23"/><lb ed="R109" n="0121a11"/><p xml:id="pX61p0892b2301">〇三结成性德。</p> <lb ed="X" n="0892b24"/><lb ed="R109" n="0121a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0892b2401">此性也。非修也。三谛也。非三。观也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0892c" n="0892c"/> <lb ed="X" n="0892c01"/><lb ed="R109" n="0121a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0892c0101">别论三谛性德竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892c02"/><lb ed="R109" n="0121a14"/><p xml:id="pX61p0892c0201">〇二别论三观修德三。初分别行相。二显示圆融。 <lb ed="X" n="0892c03"/><lb ed="R109" n="0121a15"/>三结成修德〇今初。</p> <lb ed="X" n="0892c04"/><lb ed="R109" n="0121a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0892c0401">修之者。称性照了也。故体达此心。空洞无物。谓之空。 <lb ed="X" n="0892c05"/><lb ed="R109" n="0121a17"/>照了此性。具足万法。谓之假。融通二边。不一不异。谓 <lb ed="X" n="0892c06"/><lb ed="R109" n="0121a18"/>之中。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892c07"/><lb ed="R109" n="0121b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0892c0701">修之者。标其修德。别其性德也。称性照了者。谓修 <lb ed="X" n="0892c08"/><lb ed="R109" n="0121b02"/>德之功。称乎性德之理也。体达此心者。谓体空观 <lb ed="X" n="0892c09"/><lb ed="R109" n="0121b03"/>也。体达此随缘之心。常不被物所变。故曰空洞无 <lb ed="X" n="0892c10"/><lb ed="R109" n="0121b04"/>物谓之空也。照了此性者。妙假观也。谓照了此不 <lb ed="X" n="0892c11"/><lb ed="R109" n="0121b05"/>变之性。常随万法之缘。故曰具足万法谓之假也。 <lb ed="X" n="0892c12"/><lb ed="R109" n="0121b06"/>融通二边者。圆融观也。性是体。心是用。故不一。離 <lb ed="X" n="0892c13"/><lb ed="R109" n="0121b07"/>体无用。離用无体。故不异。故曰不一不异谓之中 <lb ed="X" n="0892c14"/><lb ed="R109" n="0121b08"/>也。分别行相竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892c15"/><lb ed="R109" n="0121b09"/><p xml:id="pX61p0892c1501">〇二显示圆融。</p> <lb ed="X" n="0892c16"/><lb ed="R109" n="0121b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0892c1601">然则即虚灵而应物也。即应物而虚灵也。空。即假中 <lb ed="X" n="0892c17"/><lb ed="R109" n="0121b11"/>也。假。即空中也。中。即空假也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892c18"/><lb ed="R109" n="0121b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0892c1801">然则者。承上文而言也。三观唯是一心。故曰相即。 <lb ed="X" n="0892c19"/><lb ed="R109" n="0121b13"/>即虚灵而应物者。即体是用也。即应物而虚灵者。 <lb ed="X" n="0892c20"/><lb ed="R109" n="0121b14"/>即用是体也。体用唯是一心。故曰三观相即。显示 <lb ed="X" n="0892c21"/><lb ed="R109" n="0121b15"/>圆融竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892c22"/><lb ed="R109" n="0121b16"/><p xml:id="pX61p0892c2201">〇三结成修德。</p> <lb ed="X" n="0892c23"/><lb ed="R109" n="0121b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0892c2301">是称性而修也。绝待而照也。不思议之三观也。首楞 <lb ed="X" n="0892c24"/><lb ed="R109" n="0121b18"/>严大定之司南也。此别论也如此。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0893a" n="0893a"/> <lb ed="X" n="0893a01"/><lb ed="R109" n="0122a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0893a0101">称性而修者。性修不二也。绝待而照者。能所不二 <lb ed="X" n="0893a02"/><lb ed="R109" n="0122a02"/>也。不思议三观者。三观不二也。首楞严大定司南 <lb ed="X" n="0893a03"/><lb ed="R109" n="0122a03"/>者。因果不二也。梵语首楞严。此云究竟坚固。即果 <lb ed="X" n="0893a04"/><lb ed="R109" n="0122a04"/>觉异名。司南者。定南针也。以一心三观。乃大定之 <lb ed="X" n="0893a05"/><lb ed="R109" n="0122a05"/>因。故曰司南也。别论竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893a06"/><lb ed="R109" n="0122a06"/><p xml:id="pX61p0893a0601">〇二总论二。初分别行相。二显示圆融〇今初。</p> <lb ed="X" n="0893a07"/><lb ed="R109" n="0122a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0893a0701">若总论者。或以吾心虚灵者为空。以所观万物者为 <lb ed="X" n="0893a08"/><lb ed="R109" n="0122a08"/>假。以心境不二者为中。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893a09"/><lb ed="R109" n="0122a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0893a0901">上文别者。乃别论观心。今文总者。总其心境。唯是 <lb ed="X" n="0893a10"/><lb ed="R109" n="0122a10"/>一性也。心性无相故为空。变作诸法故为假。即心 <lb ed="X" n="0893a11"/><lb ed="R109" n="0122a11"/>即境。即境即心。故曰不二为中也。分别行相竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893a12"/><lb ed="R109" n="0122a12"/><p xml:id="pX61p0893a1201">〇二显示圆融。</p> <lb ed="X" n="0893a13"/><lb ed="R109" n="0122a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0893a1301">物吾心之物也。何假而不空。心万物之心也。何空而 <lb ed="X" n="0893a14"/><lb ed="R109" n="0122a14"/>不假。即心即物。即物即心。何中而不空假。<note place="inline">当是何空假而不中</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893a15"/><lb ed="R109" n="0122a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0893a1501">物吾心之物。何假而不空者。谓所观之境。乃心性 <lb ed="X" n="0893a16"/><lb ed="R109" n="0122a16"/>所变之境。何假何中而不即空。乃即性具性体是 <lb ed="X" n="0893a17"/><lb ed="R109" n="0122a17"/>性量也。心万物之心。何空而不假者。谓能观之心。 <lb ed="X" n="0893a18"/><lb ed="R109" n="0122a18"/>乃境性能变之心。何空何中而不即假。乃即性量 <lb ed="X" n="0893a19"/><lb ed="R109" n="0122b01"/>性体是性具。即心即物。即物即心。何空假而不即 <lb ed="X" n="0893a20"/><lb ed="R109" n="0122b02"/>中者。谓心性境性。唯只一性。故曰何空何假而不 <lb ed="X" n="0893a21"/><lb ed="R109" n="0122b03"/>即中。乃即性量性具是性体也。正明三观竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893a22"/><lb ed="R109" n="0122b04"/><p xml:id="pX61p0893a2201">〇二结示净宗。</p> <lb ed="X" n="0893a23"/><lb ed="R109" n="0122b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0893a2301">是以观极乐依正者。以吾一心之三观。观彼一境之 <lb ed="X" n="0893a24"/><lb ed="R109" n="0122b06"/>三谛。无不可者。以吾三观之一心。照彼三谛之一境。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0893b" n="0893b"/> <lb ed="X" n="0893b01"/><lb ed="R109" n="0122b07"/>亦无不可者。虎溪大师曰。境为妙假观为空。境观双 <lb ed="X" n="0893b02"/><lb ed="R109" n="0122b08"/>忘即是中。忘照何尝有先後。一心融绝了无踪。尙何 <lb ed="X" n="0893b03"/><lb ed="R109" n="0122b09"/>三观之不法尔乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893b04"/><lb ed="R109" n="0122b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0893b0401">以吾一心之三观。观彼一境之三谛者。乃理观也。 <lb ed="X" n="0893b05"/><lb ed="R109" n="0122b11"/>亦别观也。以吾三观之一心。照彼三谛之一境者。 <lb ed="X" n="0893b06"/><lb ed="R109" n="0122b12"/>乃事观也。亦总观也。亦即专称名号也。然此净宗。 <lb ed="X" n="0893b07"/><lb ed="R109" n="0122b13"/>唯在发愿求生。是故总观别观。皆无不可也。虎溪 <lb ed="X" n="0893b08"/><lb ed="R109" n="0122b14"/>大师。乃元朝虎溪怀则法师。述一心三观颂曰。境 <lb ed="X" n="0893b09"/><lb ed="R109" n="0122b15"/>为妙假<note place="inline">云云</note>。境为妙假者即心也。观为空者。即境 <lb ed="X" n="0893b10"/><lb ed="R109" n="0122b16"/>也。境观双亡者。非心非境也。亡照何尝有先後者。 <lb ed="X" n="0893b11"/><lb ed="R109" n="0122b17"/>遮照同时也。一心融绝了无踪者。唯一中道妙心。 <lb ed="X" n="0893b12"/><lb ed="R109" n="0122b18"/>更无空假之踪迹也。既日用中具足三观。尙何不 <lb ed="X" n="0893b13"/><lb ed="R109" n="0123a01"/>法尔乎。三观法尔门竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893b14"/><lb ed="R109" n="0123a02"/><p xml:id="pX61p0893b1401">〇八感应任运门二。初偈颂。二论文〇今初。</p> <lb ed="X" n="0893b15"/><lb ed="R109" n="0123a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0893b1501">我心感诸<persName>佛</persName>。弥陀即悬应。天性自相关。如磁石吸针。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893b16"/><lb ed="R109" n="0123a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0893b1601">感应之相。略明四句。一者冥感冥应。谓过去善修 <lb ed="X" n="0893b17"/><lb ed="R109" n="0123a05"/>三业。现在未运身口。藉往善力。为冥感也。虽不现 <lb ed="X" n="0893b18"/><lb ed="R109" n="0123a06"/>见灵瑞。密为法身所益。不见不闻。而觉而知。是为 <lb ed="X" n="0893b19"/><lb ed="R109" n="0123a07"/>冥应也。二者冥感显应者。过去殖善。为冥感<anchor xml:id="nkr_note_add_0893b1901" n="0893b1901"/><anchor xml:id="beg0893b1901" n="0893b1901"/>已<anchor xml:id="end0893b1901"/>成。 <lb ed="X" n="0893b20"/><lb ed="R109" n="0123a08"/>便得値<persName>佛</persName>闻法。现前获利。是为显应。如<persName>佛</persName>初出世。 <lb ed="X" n="0893b21"/><lb ed="R109" n="0123a09"/>先得度者。现在何尝修行。<persName>如来</persName>照其宿機。自往度 <lb ed="X" n="0893b22"/><lb ed="R109" n="0123a10"/>之。即其義也。三者显感显应。现在身口。精勤不懈。 <lb ed="X" n="0893b23"/><lb ed="R109" n="0123a11"/>而能感降。如须达长跪。<persName>佛</persName>往祇园。又如道场礼忏。 <lb ed="X" n="0893b24"/><lb ed="R109" n="0123a12"/>能感灵瑞。即显感显应也。四显感冥应者。如人一 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0893c" n="0893c"/> <lb ed="X" n="0893c01"/><lb ed="R109" n="0123a13"/>世勤苦。现善浓积。而不显应。冥有其利。此显感冥 <lb ed="X" n="0893c02"/><lb ed="R109" n="0123a14"/>应也。若解四意。一切低头擧手。则知福不虚弃。终 <lb ed="X" n="0893c03"/><lb ed="R109" n="0123a15"/>日无感。终日无悔。若见喜杀长寿。好施贫乏。不生 <lb ed="X" n="0893c04"/><lb ed="R109" n="0123a16"/>邪见。若详论者。则有三十六句等种种義也。天性 <lb ed="X" n="0893c05"/><lb ed="R109" n="0123a17"/>者。<persName>佛</persName>性也。相关者。联繫也。有二种相关。谓天性。誓 <lb ed="X" n="0893c06"/><lb ed="R109" n="0123a18"/>愿也。我于诸<persName>佛</persName>。<anchor xml:id="nkr_note_add_0893c0601" n="0893c0601"/><anchor xml:id="beg0893c0601" n="0893c0601"/>但<anchor xml:id="end0893c0601"/>有天性相关。我于弥陀。则有二 <lb ed="X" n="0893c07"/><lb ed="R109" n="0123b01"/>种。故于弥陀最有缘也。磁石者。吸铁石。山之阳产 <lb ed="X" n="0893c08"/><lb ed="R109" n="0123b02"/>铁。山阴必有磁石。二物同气故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893c09"/><lb ed="R109" n="0123b03"/><p xml:id="pX61p0893c0901">〇二论文分三。初天性相关。二誓愿相关。三结示 <lb ed="X" n="0893c10"/><lb ed="R109" n="0123b04"/>净宗〇今初。</p> <lb ed="X" n="0893c11"/><lb ed="R109" n="0123b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0893c1101">论曰。诸<persName>佛</persName>众生。同一觉源。迷悟虽殊。理常平等。故曰 <lb ed="X" n="0893c12"/><lb ed="R109" n="0123b06"/>诸<persName>佛</persName>是众生心内诸<persName>佛</persName>。众生乃诸<persName>佛</persName>心内众生。迹此 <lb ed="X" n="0893c13"/><lb ed="R109" n="0123b07"/>而言。则诸<persName>佛</persName>众生。心精无时而不通泯。但诸<persName>佛</persName>无时 <lb ed="X" n="0893c14"/><lb ed="R109" n="0123b08"/>不欲度生。而众生念念与之迷背。故势至菩萨曰。一 <lb ed="X" n="0893c15"/><lb ed="R109" n="0123b09"/>人专忆。一人专忘。若逢不逢。或见非见。子若忆母。如 <lb ed="X" n="0893c16"/><lb ed="R109" n="0123b10"/>母忆时。母子历生。不相违远。若众生心忆<persName>佛</persName>念<persName>佛</persName>。现 <lb ed="X" n="0893c17"/><lb ed="R109" n="0123b11"/>前当来必定见<persName>佛</persName>。去<persName>佛</persName>不远。正由一理平等。天性相 <lb ed="X" n="0893c18"/><lb ed="R109" n="0123b12"/>关。故得任运<g ref="#CB15072">拔</g>苦与乐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893c19"/><lb ed="R109" n="0123b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0893c1901">文分三节。初正明。二引证。三总结。初中同一觉源 <lb ed="X" n="0893c20"/><lb ed="R109" n="0123b14"/>者。同一天性也。泯者。脗合。即相关也。第二引证中。 <lb ed="X" n="0893c21"/><lb ed="R109" n="0123b15"/>有事理二意。今<anchor xml:id="nkr_note_add_0893c2101" n="0893c2101"/><anchor xml:id="beg0893c2101" n="0893c2101"/>但<anchor xml:id="end0893c2101"/>约事释。一人专忆。喩<persName>佛</persName>常欲度 <lb ed="X" n="0893c22"/><lb ed="R109" n="0123b16"/>生。一人专忘。喩众生念念迷背。<persName>佛</persName>常欲度生故若 <lb ed="X" n="0893c23"/><lb ed="R109" n="0123b17"/>逢。念念迷背故不逢。逢故见。不逢故不见。此喩理 <lb ed="X" n="0893c24"/><lb ed="R109" n="0123b18"/>即位也。子若忆母。喩众生常念<persName>佛</persName>。喩名字观行相 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0894a" n="0894a"/> <lb ed="X" n="0894a01"/><lb ed="R109" n="0124a01"/>似位也。如母忆时。母子历生。不相违远。喩分证位。 <lb ed="X" n="0894a02"/><lb ed="R109" n="0124a02"/>若众生心。忆<persName>佛</persName>念<persName>佛</persName>。现前当来。必定见<persName>佛</persName>。去<persName>佛</persName>不 <lb ed="X" n="0894a03"/><lb ed="R109" n="0124a03"/>远。此以法合喩也。现前见<persName>佛</persName>。如远公三睹圣像。当 <lb ed="X" n="0894a04"/><lb ed="R109" n="0124a04"/>来见<persName>佛</persName>。或命终时见。或于净土见。去<persName>佛</persName>不远者。去 <lb ed="X" n="0894a05"/><lb ed="R109" n="0124a05"/>自果<persName>佛</persName>不远也。第三总结。一理。即天性也。<g ref="#CB15072">拔</g>苦与 <lb ed="X" n="0894a06"/><lb ed="R109" n="0124a06"/>乐者。悲能<g ref="#CB15072">拔</g>九界苦集二谛之苦。慈能与<persName>佛</persName>界道 <lb ed="X" n="0894a07"/><lb ed="R109" n="0124a07"/>灭二谛之乐也。天性相关竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0894a08"/><lb ed="R109" n="0124a08"/><p xml:id="pX61p0894a0801">〇二誓愿相关。</p> <lb ed="X" n="0894a09"/><lb ed="R109" n="0124a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0894a0901">况无量寿<persName>佛</persName>。因中发四十八愿。誓取极乐。摄受有情。 <lb ed="X" n="0894a10"/><lb ed="R109" n="0124a10"/>今道果久成。僧那久满。故凡百众生。弗忧<persName>佛</persName>不来应。 <lb ed="X" n="0894a11"/><lb ed="R109" n="0124a11"/>但当深信忆念。数数发愿。愿生西方。如磁石与针。任 <lb ed="X" n="0894a12"/><lb ed="R109" n="0124a12"/>运吸取。然磁能吸铁。而不能吸铜。针能合磁。而不能 <lb ed="X" n="0894a13"/><lb ed="R109" n="0124a13"/>合玉。譬犹<persName>佛</persName>能度有缘。而不能度无缘。众生易感弥 <lb ed="X" n="0894a14"/><lb ed="R109" n="0124a14"/>陀。而不易感诸<persName>佛</persName>。岂非生<persName>佛</persName>。誓愿相关者乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0894a15"/><lb ed="R109" n="0124a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0894a1501">文分二节。初明誓愿。二明相关。按无量寿经。过去 <lb ed="X" n="0894a16"/><lb ed="R109" n="0124a16"/>久远。<name role="" type="person">世自在王<persName>佛</persName></name>世中。有一国王。闻<persName>佛</persName>说法。心怀 <lb ed="X" n="0894a17"/><lb ed="R109" n="0124a17"/>悦豫。发无上道意。弃国捐王。而作沙门。号曰法藏。 <lb ed="X" n="0894a18"/><lb ed="R109" n="0124a18"/>诣<name role="" type="person">世自在王<persName>佛</persName></name>所。求<persName>佛</persName>说法。时<name role="" type="person">世自在王<persName>佛</persName></name>。廣说 <lb ed="X" n="0894a19"/><lb ed="R109" n="0124b01"/>二百一十亿诸<persName>佛</persName>刹土。天人之善恶。国土之粗妙。 <lb ed="X" n="0894a20"/><lb ed="R109" n="0124b02"/>应其心愿。悉现与之。时彼比丘。闻<persName>佛</persName>所说严净国 <lb ed="X" n="0894a21"/><lb ed="R109" n="0124b03"/>土。皆悉睹见。发无上愿。具足五劫。思惟摄取莊严 <lb ed="X" n="0894a22"/><lb ed="R109" n="0124b04"/>国土淸净之行。如是修<anchor xml:id="nkr_note_add_0894a2201" n="0894a2201"/><anchor xml:id="beg0894a2201" n="0894a2201"/>已<anchor xml:id="end0894a2201"/>。诣彼<persName>佛</persName>所。白<persName>佛</persName>言。唯愿 <lb ed="X" n="0894a23"/><lb ed="R109" n="0124b05"/>听察。如我所愿。当具说之。故发四十八种大愿。誓 <lb ed="X" n="0894a24"/><lb ed="R109" n="0124b06"/>取极乐。摄受有情说有一愿不满。不取正觉。今道 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0894b" n="0894b"/> <lb ed="X" n="0894b01"/><lb ed="R109" n="0124b07"/>果久成。僧那者。此云宏誓也。此明誓愿。然磁能下。 <lb ed="X" n="0894b02"/><lb ed="R109" n="0124b08"/>明相关也。然诸<persName>佛</persName>度生。原无拣择。而因中愿力不 <lb ed="X" n="0894b03"/><lb ed="R109" n="0124b09"/>同。结缘有异。故有相关不相关者。弥陀因中愿勝。 <lb ed="X" n="0894b04"/><lb ed="R109" n="0124b10"/>与此土众生缘深。故誓愿相关也。誓愿相关竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0894b05"/><lb ed="R109" n="0124b11"/><p xml:id="pX61p0894b0501">〇三结示净宗。</p> <lb ed="X" n="0894b06"/><lb ed="R109" n="0124b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0894b0601">是故求生净土者。信愿行三。缺一不可。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0894b07"/><lb ed="R109" n="0124b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0894b0701">弥陀要解云。信愿为慧行。持名为行行。得生与否。 <lb ed="X" n="0894b08"/><lb ed="R109" n="0124b14"/>全由信愿之有无。品位高下。全由持名之深浅。是 <lb ed="X" n="0894b09"/><lb ed="R109" n="0124b15"/>故信愿为前导。持名为正修。如目足幷运也。感应 <lb ed="X" n="0894b10"/><lb ed="R109" n="0124b16"/>任运门竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0894b11"/><lb ed="R109" n="0124b17"/><p xml:id="pX61p0894b1101">〇九彼此恒一门二。初偈颂。二论文〇今初。</p> <lb ed="X" n="0894b12"/><lb ed="R109" n="0124b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0894b1201">若人临终时。能不失正念。或见光见华。<anchor xml:id="nkr_note_add_0894b1201" n="0894b1201"/><anchor xml:id="beg0894b1201" n="0894b1201"/>已<anchor xml:id="end0894b1201"/>受宝莲生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0894b13"/><lb ed="R109" n="0125a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0894b1301">普贤行愿品云。又复是人临命终时。最後刹那。一 <lb ed="X" n="0894b14"/><lb ed="R109" n="0125a02"/>切诸根。悉皆散壞。一切亲属。悉皆捨離。一切威势。 <lb ed="X" n="0894b15"/><lb ed="R109" n="0125a03"/>悉皆退失。辅相大臣。宫城内外。象马车乘。珍宝伏 <lb ed="X" n="0894b16"/><lb ed="R109" n="0125a04"/>藏。如是一切。无复相随。唯此愿王。不相捨離。于一 <lb ed="X" n="0894b17"/><lb ed="R109" n="0125a05"/>切时。引导其前。一刹那中。即得往生<name role="" type="person">极乐世界</name>。到 <lb ed="X" n="0894b18"/><lb ed="R109" n="0125a06"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0894b1801" n="0894b1801"/><anchor xml:id="beg0894b1801" n="0894b1801"/>已<anchor xml:id="end0894b1801"/>。即见阿弥陀<persName>佛</persName>。<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨。普贤菩萨。观自 <lb ed="X" n="0894b19"/><lb ed="R109" n="0125a07"/>在菩萨。弥勒菩萨等。所共围绕。其人自见生莲花 <lb ed="X" n="0894b20"/><lb ed="R109" n="0125a08"/>中。蒙<persName>佛</persName>授记。此中能不失正念者。正谓唯此愿王。 <lb ed="X" n="0894b21"/><lb ed="R109" n="0125a09"/>不相捨離也。此实在操之有素也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0894b22"/><lb ed="R109" n="0125a10"/><p xml:id="pX61p0894b2201">〇二论文分三。初擧事。二显理。三引证〇今初。</p> <lb ed="X" n="0894b23"/><lb ed="R109" n="0125a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0894b2301">论曰。往生传云。张抗。仕石晋为翰林学士。课大悲咒 <lb ed="X" n="0894b24"/><lb ed="R109" n="0125a12"/>十万遍。愿生西方。一日寝疾。唯念<persName>佛</persName>号。忽谓家人曰。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0894c" n="0894c"/> <lb ed="X" n="0894c01"/><lb ed="R109" n="0125a13"/>西方净土。只在堂屋西边。阿弥陀<persName>佛</persName>。坐莲花上。见翁 <lb ed="X" n="0894c02"/><lb ed="R109" n="0125a14"/>儿在莲花池。金沙地上。礼拜嬉戏。良久念<persName>佛</persName>而化。翁 <lb ed="X" n="0894c03"/><lb ed="R109" n="0125a15"/>儿。抗之孙也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0894c04"/><lb ed="R109" n="0125a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0894c0401">石晋者。後晋也。高祖石敬塘。後唐明宗之婿。借辽 <lb ed="X" n="0894c05"/><lb ed="R109" n="0125a17"/>兵而灭唐。有天下。改称为晋也。擧事竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0894c06"/><lb ed="R109" n="0125a18"/><p xml:id="pX61p0894c0601">〇二显理二。初剋本体直示唯心。二就行人点示 <lb ed="X" n="0894c07"/><lb ed="R109" n="0125b01"/>唯心〇今初。</p> <lb ed="X" n="0894c08"/><lb ed="R109" n="0125b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0894c0801">所以尔者。盖<name role="" type="person">西方极乐世界</name>乃吾心中之一土耳。娑 <lb ed="X" n="0894c09"/><lb ed="R109" n="0125b03"/>婆世界。亦吾心中之一土耳。约土而言。有十万亿彼 <lb ed="X" n="0894c10"/><lb ed="R109" n="0125b04"/>此之异。约心而观。原无远近。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0894c11"/><lb ed="R109" n="0125b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0894c1101">所以尔者。承上文西方只在堂屋西边而言也。极 <lb ed="X" n="0894c12"/><lb ed="R109" n="0125b06"/>乐者。乃吾心之净土。心净故所以土净也。娑婆者。 <lb ed="X" n="0894c13"/><lb ed="R109" n="0125b07"/>乃吾心之秽土。心秽故所以土秽也。约土而事论。 <lb ed="X" n="0894c14"/><lb ed="R109" n="0125b08"/>而有彼此之幻相。约心而理论。彼亦唯心。此亦唯 <lb ed="X" n="0894c15"/><lb ed="R109" n="0125b09"/>心。原无远近也。直示唯心竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0894c16"/><lb ed="R109" n="0125b10"/><p xml:id="pX61p0894c1601">〇二就行人点示唯心。</p> <lb ed="X" n="0894c17"/><lb ed="R109" n="0125b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0894c1701">但众生自受生以来。为五阴区局真性。不契心源。念 <lb ed="X" n="0894c18"/><lb ed="R109" n="0125b12"/><persName>佛</persName>之人。果报成熟。将捨现阴。趣生阴时。净土莲花。忽 <lb ed="X" n="0894c19"/><lb ed="R109" n="0125b13"/>然在前。唯心境界。非有去来彼此之相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0894c20"/><lb ed="R109" n="0125b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0894c2001">自受生以来者。谓从无始以来也。为五阴区局真 <lb ed="X" n="0894c21"/><lb ed="R109" n="0125b15"/>性。不契心源者。被色受想行识。分隔真如实性也。 <lb ed="X" n="0894c22"/><lb ed="R109" n="0125b16"/>谓六凡五阴。区局真谛性。不契性量之源。二乘五 <lb ed="X" n="0894c23"/><lb ed="R109" n="0125b17"/>阴。区局俗谛之性。不契性具之源。菩萨五阴。区局 <lb ed="X" n="0894c24"/><lb ed="R109" n="0125b18"/>中谛之性。不契性体之源。现阴者。现在五阴也。趣 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0895a" n="0895a"/> <lb ed="X" n="0895a01"/><lb ed="R109" n="0126a01"/>生阴者。趣净土淸净五阴也。阴有四种。谓现阴。命 <lb ed="X" n="0895a02"/><lb ed="R109" n="0126a02"/>终时。名死阴。死阴後生阴前。名中阴。投胎时名生 <lb ed="X" n="0895a03"/><lb ed="R109" n="0126a03"/>阴。又名四有。大善大恶。不落中阴。今念<persName>佛</persName>人直趣 <lb ed="X" n="0895a04"/><lb ed="R109" n="0126a04"/>生阴者。不落中阴也。捨现阴。趣生阴。故曰生则决 <lb ed="X" n="0895a05"/><lb ed="R109" n="0126a05"/>定生。唯心境界。无有去来。故曰去则实不法也。显 <lb ed="X" n="0895a06"/><lb ed="R109" n="0126a06"/>理竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0895a07"/><lb ed="R109" n="0126a07"/><p xml:id="pX61p0895a0701">〇三引证二。初引经证。二引古证〇今初。</p> <lb ed="X" n="0895a08"/><lb ed="R109" n="0126a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0895a0801">故首楞严经云。临命终时。未捨暖触。一生善恶。俱时 <lb ed="X" n="0895a09"/><lb ed="R109" n="0126a09"/>顿现。纯想即飞。必生天上。若飞心中。兼福兼慧。及与 <lb ed="X" n="0895a10"/><lb ed="R109" n="0126a10"/>净愿。自然心开。见十方<persName>佛</persName>。一切净土。随愿往生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0895a11"/><lb ed="R109" n="0126a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0895a1101">大<persName>佛</persName>顶经云。一切众生。实本真净。因彼妄见。有妄 <lb ed="X" n="0895a12"/><lb ed="R109" n="0126a12"/>习生。因此分开内分外分。阿难。内分。即是众生分 <lb ed="X" n="0895a13"/><lb ed="R109" n="0126a13"/>内。因诸爱染。发起妄情。情积不休。能生爱水。是故 <lb ed="X" n="0895a14"/><lb ed="R109" n="0126a14"/>众生。心忆珍馐。口中水出。乃至心著行婬。男女二 <lb ed="X" n="0895a15"/><lb ed="R109" n="0126a15"/>根自然流液。诸爱虽别。流结是同。润湿不升。自然 <lb ed="X" n="0895a16"/><lb ed="R109" n="0126a16"/>从坠。此名内分。阿难。外分。即是众生分外。因诸渴 <lb ed="X" n="0895a17"/><lb ed="R109" n="0126a17"/>仰。发明虚想。想积不休。能生勝气。是故众生心持 <lb ed="X" n="0895a18"/><lb ed="R109" n="0126a18"/>禁戒。擧身轻淸。乃至心存<persName>佛</persName>国。圣境冥现。阿难。诸 <lb ed="X" n="0895a19"/><lb ed="R109" n="0126b01"/>想虽别。轻擧是同。飞动不沉。自然超越。此名外分。 <lb ed="X" n="0895a20"/><lb ed="R109" n="0126b02"/>阿难。一切世间生死相续。生从顺习。死从变流。临 <lb ed="X" n="0895a21"/><lb ed="R109" n="0126b03"/>命终时。未捨暖触。一生善恶。俱时顿现<note place="inline">云云</note>。未捨 <lb ed="X" n="0895a22"/><lb ed="R109" n="0126b04"/>暖触者。即前文云。最後刹那。第八识趣生阴时也。 <lb ed="X" n="0895a23"/><lb ed="R109" n="0126b05"/>善恶顿现者。乱心位也。纯想即飞者。谓纯是虚想。 <lb ed="X" n="0895a24"/><lb ed="R109" n="0126b06"/>不能从坠也。若飞心中。谓上陞心中也。兼福兼慧。 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0895b" n="0895b"/> <lb ed="X" n="0895b01"/><lb ed="R109" n="0126b07"/>及与净愿者。平日所修福慧。幷发求生净愿也。自 <lb ed="X" n="0895b02"/><lb ed="R109" n="0126b08"/>然心开者。一切境界无有障碍也。无障碍故。所求 <lb ed="X" n="0895b03"/><lb ed="R109" n="0126b09"/>净土自现。随愿力往生也。下文还有一情九想。二 <lb ed="X" n="0895b04"/><lb ed="R109" n="0126b10"/>情八想。乃至纯情无想。随情想二分。判其陞沉。兹 <lb ed="X" n="0895b05"/><lb ed="R109" n="0126b11"/>不具录也。引经证竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0895b06"/><lb ed="R109" n="0126b12"/><p xml:id="pX61p0895b0601">〇二引古证。</p> <lb ed="X" n="0895b07"/><lb ed="R109" n="0126b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0895b0701">法智大师云。须知垂终自见坐金莲身。<anchor xml:id="nkr_note_add_0895b0701" n="0895b0701"/><anchor xml:id="beg0895b0701" n="0895b0701"/>已<anchor xml:id="end0895b0701"/>是彼国生 <lb ed="X" n="0895b08"/><lb ed="R109" n="0126b14"/>阴。亦此意也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0895b09"/><lb ed="R109" n="0126b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0895b0901">彼此恒一门竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0895b10"/><lb ed="R109" n="0126b16"/><p xml:id="pX61p0895b1001">〇第十现未互在门二。初偈颂。二论文〇今初。</p> <lb ed="X" n="0895b11"/><lb ed="R109" n="0126b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0895b1101">行者今念<persName>佛</persName>。功德不唐捐。因中<anchor xml:id="nkr_note_add_0895b1101" n="0895b1101"/><anchor xml:id="beg0895b1101" n="0895b1101"/>已<anchor xml:id="end0895b1101"/>有果。如莲花开敷。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0895b12"/><lb ed="R109" n="0126b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0895b1201">莲花开敷者。喩因果同时也。花开莲现。故曰因中 <lb ed="X" n="0895b13"/><lb ed="R109" n="0127a01"/>有果。功德不唐捐也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0895b14"/><lb ed="R109" n="0127a02"/><p xml:id="pX61p0895b1401">〇二论文二。初约心法圆融明互在。二约心性常 <lb ed="X" n="0895b15"/><lb ed="R109" n="0127a03"/>住明互在〇今初。</p> <lb ed="X" n="0895b16"/><lb ed="R109" n="0127a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0895b1601">论曰。圆顿教人。顿悟心性。无修而修。修彼乐<g ref="#CB15131">邦</g>。性中 <lb ed="X" n="0895b17"/><lb ed="R109" n="0127a05"/>所具极乐。由修显发。而此心性。竖贯三际。横裹十虚 <lb ed="X" n="0895b18"/><lb ed="R109" n="0127a06"/><persName>佛</persName>法生法。正法依法。因法果法。一念圆成。是以念<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0895b19"/><lb ed="R109" n="0127a07"/>之人。名为全性起修。全修在性。全性起修。虽名为因。 <lb ed="X" n="0895b20"/><lb ed="R109" n="0127a08"/>全修在性。因中有果。以所具因法。与所具果法。同居 <lb ed="X" n="0895b21"/><lb ed="R109" n="0127a09"/>一念。心性圆融。无法不摄。故如莲花开敷。花中有果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0895b22"/><lb ed="R109" n="0127a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0895b2201">顿悟心性。无修而修。修彼乐<g ref="#CB15131">邦</g>者。顿悟随缘不变 <lb ed="X" n="0895b23"/><lb ed="R109" n="0127a11"/>之性。虽然无修。然而不变随缘之用。无所不修。以 <lb ed="X" n="0895b24"/><lb ed="R109" n="0127a12"/>性中所具法身之极乐。由般若解脱二种修德而 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0895c" n="0895c"/> <lb ed="X" n="0895c01"/><lb ed="R109" n="0127a13"/>显发故也。<persName>佛</persName>法生法。正法依法。因法果法。一念圆 <lb ed="X" n="0895c02"/><lb ed="R109" n="0127a14"/>成者。理具事造两褈三千。同居一念也。由同居一 <lb ed="X" n="0895c03"/><lb ed="R109" n="0127a15"/>念故。是以念<persName>佛</persName>之人。名为全法身之性德。起成般 <lb ed="X" n="0895c04"/><lb ed="R109" n="0127a16"/>若解脱二种修德。全二种修德。仍在法身之性德 <lb ed="X" n="0895c05"/><lb ed="R109" n="0127a17"/>中。约修德而论。虽名为因。约性德而言。因中有果。 <lb ed="X" n="0895c06"/><lb ed="R109" n="0127a18"/>以因法果法。同居一念故也。理具三千因法。事造 <lb ed="X" n="0895c07"/><lb ed="R109" n="0127b01"/>三千果法。同居一念。故曰心性圆融。无法不摄。犹 <lb ed="X" n="0895c08"/><lb ed="R109" n="0127b02"/>如莲花开敷。华。喩因。莲。喩果。花开莲现。喩因果同 <lb ed="X" n="0895c09"/><lb ed="R109" n="0127b03"/>居一时。故现未互在也。心法圆融明互在竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0895c10"/><lb ed="R109" n="0127b04"/><p xml:id="pX61p0895c1001">〇二约心性常住明互在。</p> <lb ed="X" n="0895c11"/><lb ed="R109" n="0127b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0895c1101">况此心常住。无生灭去来。即今念<persName>佛</persName>之心。便是当来 <lb ed="X" n="0895c12"/><lb ed="R109" n="0127b06"/>花池受生之时。故说初发心人。极乐宝池。<anchor xml:id="nkr_note_add_0895c1201" n="0895c1201"/><anchor xml:id="beg0895c1201" n="0895c1201"/>已<anchor xml:id="end0895c1201"/>萌莲种。 <lb ed="X" n="0895c13"/><lb ed="R109" n="0127b07"/>若精进不退。日益生长。华渐开敷。随其功德。大小辉 <lb ed="X" n="0895c14"/><lb ed="R109" n="0127b08"/>煌。其或懈退悔杂。日渐憔悴。若能自新。华复鲜丽。其 <lb ed="X" n="0895c15"/><lb ed="R109" n="0127b09"/>或不然。芽焦种败。且此莲花。人谁种植。现未互在。斯 <lb ed="X" n="0895c16"/><lb ed="R109" n="0127b10"/>言有归也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0895c17"/><lb ed="R109" n="0127b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0895c1701">越国夫人王氏。宋哲宗从父荆王之妻也。专修净 <lb ed="X" n="0895c18"/><lb ed="R109" n="0127b12"/>土。昼夜无间。导诸妾婢。幷志西归。中有一婢。独懈 <lb ed="X" n="0895c19"/><lb ed="R109" n="0127b13"/>慢。夫人曰。不可以尔一人。壞我规矩。摈之。婢悚悔。 <lb ed="X" n="0895c20"/><lb ed="R109" n="0127b14"/>遂发愤精进。久之不倦。一日谓同事曰。吾其行矣。 <lb ed="X" n="0895c21"/><lb ed="R109" n="0127b15"/>夜闻异香满室。无疾而逝。越宿。同事者告夫人。夜 <lb ed="X" n="0895c22"/><lb ed="R109" n="0127b16"/>梦化去之婢。令致谢夫人。幸蒙训责。得生西方。感 <lb ed="X" n="0895c23"/><lb ed="R109" n="0127b17"/>德无量。夫人曰。彼能入我梦。乃可信尔。其夕夫人 <lb ed="X" n="0895c24"/><lb ed="R109" n="0127b18"/>梦婢致谢如前。夫人曰。西方可至乎。婢曰。可。遂导 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0896a" n="0896a"/> <lb ed="X" n="0896a01"/><lb ed="R109" n="0128a01"/>夫人行。顷之。见一大池。有莲花大小间错。或荣或 <lb ed="X" n="0896a02"/><lb ed="R109" n="0128a02"/>悴。夫人问其故。婢曰。世间修西方者。纔发一念。此 <lb ed="X" n="0896a03"/><lb ed="R109" n="0128a03"/>中便生一花。勤惰不同。荣悴亦异。精进者荣。怠废 <lb ed="X" n="0896a04"/><lb ed="R109" n="0128a04"/>者悴。若历久不息。念熟观成。形消神谢。决生其中。 <lb ed="X" n="0896a05"/><lb ed="R109" n="0128a05"/>中有一人。朝服而坐。宝冠璎珞。莊严其身。夫人问 <lb ed="X" n="0896a06"/><lb ed="R109" n="0128a06"/>曰。何人也。婢曰。杨杰也。又一人朝服而坐。夫人又 <lb ed="X" n="0896a07"/><lb ed="R109" n="0128a07"/>问何人。曰。马玗也。两人俱修净业。事具本传。夫人 <lb ed="X" n="0896a08"/><lb ed="R109" n="0128a08"/>曰。我当生何处。婢导之行。可数里。望见一花台。金 <lb ed="X" n="0896a09"/><lb ed="R109" n="0128a09"/>碧晃耀。光明洞然。婢曰。此夫人生处。乃金台上品 <lb ed="X" n="0896a10"/><lb ed="R109" n="0128a10"/>上生也。既觉。悲喜交至。其年遇生日。晨起秉炉焚 <lb ed="X" n="0896a11"/><lb ed="R109" n="0128a11"/>香。望<name role="" type="person">观音阁</name>而立。诸眷方趣前为寿。视之。则<anchor xml:id="nkr_note_add_0896a1101" n="0896a1101"/><anchor xml:id="beg0896a1101" n="0896a1101"/>已<anchor xml:id="end0896a1101"/>化 <lb ed="X" n="0896a12"/><lb ed="R109" n="0128a12"/>去矣。现未互在门竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0896a13"/><lb ed="R109" n="0128a13"/> <lb ed="X" n="0896a14"/><lb ed="R109" n="0128a14"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>生无生论会集<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div> <lb ed="X" n="0896a15"/> <lb ed="X" n="0896a16"/> <lb ed="X" n="0896a17"/> <lb ed="X" n="0896a18"/> <lb ed="X" n="0896a19"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 1169-B 〇旧<g ref="#CB02494">跋</g></cb:mulu><head>No. 1169-B <lb ed="X" n="0896a20"/><lb ed="R109" n="0128a16"/> 〇旧<g ref="#CB02494">跋</g></head> <lb ed="X" n="0896a21"/> <lb ed="X" n="0896a22"/><lb ed="R109" n="0128a17"/><p xml:id="pX61p0896a2201">幽溪大师。中兴天台教观。以性具圆理。阐净土法门。 <lb ed="X" n="0896a23"/><lb ed="R109" n="0128a18"/>著为生无生论。初开演于新昌石城寺。每一登座。天 <lb ed="X" n="0896a24"/><lb ed="R109" n="0128b01"/>乐盈空。大众同闻。事非虚诳。诚可谓離五浊之大津 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0896b" n="0896b"/> <lb ed="X" n="0896b01"/><lb ed="R109" n="0128b02"/>梁。登九莲之勝方便。正知于丁巳年春。皈依大师。即 <lb ed="X" n="0896b02"/><lb ed="R109" n="0128b03"/>蒙相授。旋梓流通。後因板寄慧庆。遂复久置高阁。今 <lb ed="X" n="0896b03"/><lb ed="R109" n="0128b04"/>与十疑。宝王。重梓。合成净土三论。伏愿见闻随喜。尽 <lb ed="X" n="0896b04"/><lb ed="R109" n="0128b05"/>断狐疑。遂成三昧宝王。顿悟无生法忍。亲觐弥陀。等 <lb ed="X" n="0896b05"/><lb ed="R109" n="0128b06"/>蒙授记。</p><p xml:id="pX61p0896b0504" cb:place="inline">比丘正知识</p></cb:div> <lb ed="X" n="0896b06"/> <lb ed="X" n="0896b07"/> <lb ed="X" n="0896b08"/> <lb ed="X" n="0896b09"/> <lb ed="X" n="0896b10"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 1169-C <g ref="#CB02494">跋</g>语</cb:mulu><head>No. 1169-C <lb ed="X" n="0896b11"/><lb ed="R109" n="0128b08"/> <g ref="#CB02494">跋</g>语</head> <lb ed="X" n="0896b12"/> <lb ed="X" n="0896b13"/><lb ed="R109" n="0128b09"/><p xml:id="pX61p0896b1301">原夫三界唯心。万法唯识。唯心唯识是开闭阃入涅 <lb ed="X" n="0896b14"/><lb ed="R109" n="0128b10"/>槃。趣无生之关钥也。教乘云。法不孤起。假因缘凑 <lb ed="X" n="0896b15"/><lb ed="R109" n="0128b11"/>巧而生。古今 <persName>佛</persName>祖同一鼻孔出气。无非拯<g ref="#CB15072">拔</g>众 <lb ed="X" n="0896b16"/><lb ed="R109" n="0128b12"/>生为大事因缘。故种种粗言细语。循循善诱。导归 <lb ed="X" n="0896b17"/><lb ed="R109" n="0128b13"/>觉岸。获无生忍之意也。 天台幽溪老人造论。发 <lb ed="X" n="0896b18"/><lb ed="R109" n="0128b14"/>挥净土。佈列十门。彰显妙有之宗。演唱无生之曲。 <lb ed="X" n="0896b19"/><lb ed="R109" n="0128b15"/>言简義周。事确理圆。性相融通。横该八教。竖彻五 <lb ed="X" n="0896b20"/><lb ed="R109" n="0128b16"/>时。托底掀翻。究竟极谭。可谓皓月悬于晴空。无暗 <lb ed="X" n="0896b21"/><lb ed="R109" n="0128b17"/>不烛者也。题名会集者。乃红螺 亮座主。为法情 <lb ed="X" n="0896b22"/><lb ed="R109" n="0128b18"/>深。婆心切切。咸由时当末劫法运。垂秋後进。根浅 <lb ed="X" n="0896b23"/><lb ed="R109" n="0129a01"/>機钝。智力微弱。妙義难达。上不契 <persName>佛</persName>祖之圣意。 <lb ed="X" n="0896b24"/><lb ed="R109" n="0129a02"/>下不领会于自心。故此以善巧妙智。採荟经教。撮 <pb ed="X" xml:id="X61.1169.0896c" n="0896c"/> <lb ed="X" n="0896c01"/><lb ed="R109" n="0129a03"/>集祖语。随时应症。染指即效九品金地。如在掌中 <lb ed="X" n="0896c02"/><lb ed="R109" n="0129a04"/>花池宝所。似现目前。诚能救济贫乏之良方也。苟 <lb ed="X" n="0896c03"/><lb ed="R109" n="0129a05"/>能公诸同好。若将此书。执持勤撥。辗转流通。庶不 <lb ed="X" n="0896c04"/><lb ed="R109" n="0129a06"/>负亮公大师苦心。不昧热血无乾。阐扬法道。永不 <lb ed="X" n="0896c05"/><lb ed="R109" n="0129a07"/>坠落。自性弥陀。唯心净土。去则不远西方极乐勝 <lb ed="X" n="0896c06"/><lb ed="R109" n="0129a08"/>莊严者。乃生无生论会集也矣。</p> <lb ed="X" n="0896c07"/><lb ed="R109" n="0129a09"/><p xml:id="pX61p0896c0701">时于 <lb ed="X" n="0896c08" type="honorific"/><lb ed="R109" n="0129a10"/>道光二十九年季冬红螺山二有丈室莲村氏敬识</p></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0871b2201" to="#end0871b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0872b2201" to="#end0872b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0872c1001" to="#end0872c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0873b2201" to="#end0873b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0873c1401" to="#end0873c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0873c1501" to="#end0873c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0873c2001" to="#end0873c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0873c2101" to="#end0873c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0874b0401" to="#end0874b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0874b1601" to="#end0874b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0875a0601" to="#end0875a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0875b1801" to="#end0875b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0875b2301" to="#end0875b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0875c1201" to="#end0875c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0877c2101" to="#end0877c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0878a0501" to="#end0878a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0878a1001" to="#end0878a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0878a1701" to="#end0878a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0878a2101" to="#end0878a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0878b1301" to="#end0878b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0878c0201" to="#end0878c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0878c1001" to="#end0878c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0878c1901" to="#end0878c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0879a1901" to="#end0879a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">采</lem><rdg wit="#wit.orig">辨</rdg></app> <app from="#beg0879b1501" to="#end0879b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0879b1601" to="#end0879b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0880c1901" to="#end0880c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0881a0301" to="#end0881a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0882b0901" to="#end0882b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0884a0301" to="#end0884a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0885b1901" to="#end0885b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0886c0401" to="#end0886c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0886c1401" to="#end0886c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0887a2101" to="#end0887a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0888a1601" to="#end0888a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0888a2301" to="#end0888a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0888c2101" to="#end0888c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0888c2301" to="#end0888c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0889a0501" to="#end0889a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0890a2401" to="#end0890a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0890c1301" to="#end0890c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">议<note type="cf1">X61n1169_p0891b11</note></lem><rdg wit="#wit.orig">讥</rdg></app> <app from="#beg0890c1401" to="#end0890c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0891b1101" to="#end0891b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0891b2401" to="#end0891b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0891c0301" to="#end0891c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0891c1201" to="#end0891c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0891c1301" to="#end0891c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0891c1801" to="#end0891c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0891c1901" to="#end0891c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0893b1901" to="#end0893b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0893c0601" to="#end0893c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0893c2101" to="#end0893c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0894a2201" to="#end0894a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0894b1201" to="#end0894b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0894b1801" to="#end0894b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0895b0701" to="#end0895b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0895b1101" to="#end0895b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0895c1201" to="#end0895c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0896a1101" to="#end0896a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0871b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0871b2201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0872b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0872b2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0872c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0872c1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0873b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0873b2201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0873c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0873c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0873c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0873c1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0873c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0873c2001">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0873c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0873c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0874b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0874b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0874b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0874b1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0875a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0875a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0875b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0875b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0875b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0875b2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0875c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0875c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0877c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0877c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0878a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0878a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0878a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0878a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0878a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0878a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0878a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0878a2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0878b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0878b1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0878c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0878c0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0878c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0878c1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0878c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0878c1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0879a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879a1901">采【CB】，辨【卍续】</note> <note n="0879b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879b1501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0879b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879b1601">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0880c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0880c1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0881a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0881a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0882b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0882b0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0884a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0884a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0885b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0885b1901">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0886c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0886c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0886c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0886c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0887a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0887a2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0888a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0888a1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0888a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0888a2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0888c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0888c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0888c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0888c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0889a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0889a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0890a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0890a2401">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0890c1301" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X61.0890c13.17" target="#nkr_note_add_0890c1301">议【CB】，讥【卍续】</note> <note n="0890c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0890c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0891b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0891b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0891b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0891b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0891c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0891c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0891c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0891c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0891c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0891c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0891c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0891c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0891c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0891c1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0893b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0893b1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0893c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0893c0601">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0893c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0893c2101">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0894a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0894a2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0894b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0894b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0894b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0894b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0895b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0895b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0895b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0895b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0895c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0895c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0896a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0896a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>